އީރާނާ ދެކޮޅަށް މުޅި ދުނިޔޭގައި ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި އިގުތިސާދީ ހަނގުރާމައެއް ފަށައިފި ކަމަށް، އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕްގެ ސަރުކާރުން މިއަދު އިއުލާންކޮށްފިއެވެ. 24 އޮގަސްޓް 2026 ގައި ވޮޝިންޓަންގައި ބޭއްވި ހާއްސަ ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި އެމެރިކާގެ ޓްރެޝަރީ ޑިޕާޓްމަންޓުން ބުނި ގޮތުގައި، މި އާ ސިޔާސަތުގެ ދަށުން އީރާނުގެ ތެލުގެ ވިޔަފާރިއާއި މާލީ ނިޒާމު މުޅިން ހުއްޓުވާލުމަށް ވަނީ އަމާޒުހިފާފައެވެ. އަލްޖަޒީރާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މިއީ ޓްރަމްޕްގެ ސަރުކާރުން އީރާނާ ދެކޮޅަށް ގެންގުޅޭ "މެކްސިމަމް ޕްރެޝަރ" ނުވަތަ އެންމެ ބޮޑަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރުމުގެ ސިޔާސަތުގެ ދަށުން މިހާތަނަށް އެޅި އެންމެ ހަރުކަށި އެއް ފިޔަވަޅެވެ. މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމަށާއި، މެދުއިރުމަތީގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ހަތިޔާރުއެޅި ޖަމާއަތްތަކަށް އީރާނުން ކުރާ ހަރަދުތައް ހުއްޓުވުން ކަމަށް އެމެރިކާގެ އިސް އޮފިޝަލުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އެމެރިކާގެ ސްޓޭޓް ޑިޕާޓްމަންޓުން ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި ބުނެފައިވަނީ، އީރާނުގެ ސަރުކާރުން އެ ގައުމުގެ ސިޔާސަތުތައް ބަދަލުކުރަންދެން މި ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް ދެމިއޮންނާނެ ކަމަށެވެ.
މި އިއުލާނާ ގުޅިގެން އެމެރިކާއިން ވަނީ އީރާނުގެ އިގުތިސާދުގެ މައިގަނޑު ދާއިރާތަކަށް އަމާޒުކޮށް ގިނަ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކެއް ތައާރަފުކޮށްފައެވެ. އެމެރިކާގެ ޓްރެޝަރީ ޑިޕާޓްމަންޓުން އާންމުކުރި އާ ލިސްޓުގައި އީރާނުގެ މަރުކަޒީ ބޭންކާއި، ގައުމީ ތެޔޮ ކުންފުންޏާއި، އަދި ބައިނަލްއަގުވާމީ ދަތުރުފަތުރުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ އީރާނުގެ ޝިޕިންގ ކުންފުނިތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މި ސިޔާސަތުގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ބަޔަކީ "ސެކަންޑަރީ ސޭންކްޝަންސް" ނުވަތަ ދެވަނަ ދަރަޖައިގެ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް ކަމަށް މާލީ ތަޖުރިބާކާރުންނާ ހަވާލާދީ ބައިނަލްއަގުވާމީ މީޑިއާތަކުން ބުނެއެވެ. މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ދަށުން، އީރާނާ އެކު ވިޔަފާރީގެ މުއާމަލާތްކުރާ ކޮންމެ ގައުމެއްގެ ކުންފުންޏަކަށް އެމެރިކާގެ މާލީ ނިޒާމު ބޭނުންކުރުން މަނާކުރެވޭނެއެވެ. މާނައަކީ، އީރާނުން ތެޔޮ ގަންނަ އޭޝިއާ އަދި ޔޫރަޕްގެ ކުންފުނިތަކަށްވެސް އެމެރިކާގެ ޑޮލަރުން މުއާމަލާތްކުރުމުގެ ފުރުސަތު ގެއްލިގެންދާނެއެވެ. އަދި ބައިނަލްއަގުވާމީ ފައިސާ ޓްރާންސްފާކުރާ ނިޒާމު ކަމަށްވާ ސްވިފްޓް މެދުވެރިކޮށް އީރާނުގެ ބޭންކުތަކަށް ފައިސާ ފޮނުވުންވެސް ހުއްޓުމަކަށް އަންނާނެއެވެ. އެމެރިކާގެ ސްޓޭޓް ޑިޕާޓްމަންޓުން ބުނެފައިވަނީ، އީރާނުގެ ތެޔޮ އެކްސްޕޯޓުކުރާ މިންވަރު ސުމަކަށް ތިރިކުރުމަކީ މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ މައިގަނޑު އަމާޒު ކަމަށާއި، މިކަމާ ހިލާފުވާ ކޮންމެ ފަރާތަކާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އަޅާނެ ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، އީރާނުގެ ޕެޓްރޯކެމިކަލް ސިނާއަތާއި، ދަގަނޑާއި އެލްމިނިއަމް ފަދަ މައުދަންތައް އެކްސްޕޯޓުކުރުން ހުއްޓުވުމަށްވެސް ވަނީ އަމާޒުހިފާފައެވެ. މި ދާއިރާތަކަކީ ތެލަށްފަހު އީރާނަށް އެންމެ ގިނައިން ބޭރު ފައިސާ ވަންނަ ދާއިރާތައް ކަމަށް ވާތީ، މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން އީރާނުގެ އިގުތިސާދަށް ވަރަށް ބޮޑު ހީނަރުކަމެއް އަންނާނެ ކަމަށް އިގުތިސާދީ މާހިރުން ވިދާޅުވާ ކަމަށް އަލްޖަޒީރާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ.
އެމެރިކާގެ މި އާ ފިޔަވަޅުތަކާ ކުރިމަތިލާއިރު، އީރާނުގެ އެތެރޭގެ އިގުތިސާދީ ހާލަތު އޮތީ ވަރަށް ނާޒުކު ފައްތަރެއްގައެވެ. އީރާނުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކާ ބެހޭ އިދާރާއިން އާންމުކޮށްފައިވާ މައުލޫމާތަށް ބަލާއިރު، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މިހާތަނަށް އެ ގައުމުގެ އިންފްލޭޝަން ރޭޓު ހުރީ 45 ޕަސެންޓަށް ވުރެ މަތީގައެވެ. މީގެ ސަބަބުން އާންމު ކާބޯތަކެއްޗާއި، ބޭހާއި، އަދި ޒަރޫރީ އެހެނިހެން ސާމާނުގެ އަގު ވަނީ އިންތިހާއަށް އުފުލިފައެވެ. ފައިސާގެ ބާޒާރުގައިވެސް ބޮޑެތި ލޮޅުންތަކެއް އަންނަނީ އަރަމުންނެވެ. އަލްޖަޒީރާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ތެހެރާންގެ ކަޅު ބާޒާރުގައި އެމެރިކާ ޑޮލަރަކަށް ޖެހޭ މިންވަރު ވަނީ 650،000 އީރާން ރިޔާލަށް ވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައެވެ. މިއީ ތާރީހީ ގޮތުން ބަލާއިރު ރިޔާލުގެ އަގު އެންމެ ބޮޑަށް ވެއްޓުނު އެއް ފަހަރެވެ. ނަމަވެސް، އީރާނުގެ ސަރުކާރުން ބުނަމުންދަނީ އެ ގައުމުން ވަނީ "ރެޒިސްޓެންސް އިކޮނޮމީ" ނުވަތަ ދިފާއީ އިގުތިސާދެއް ބިނާކޮށްފައި ކަމަށާއި، ބޭރުގެ ފިއްތުންތަކަށް ކެތްކުރުމުގެ ގާބިލުކަން އެބަހުރި ކަމަށެވެ. މިގޮތުން، ޑޮލަރުގެ ބަދަލުގައި އެހެން ފައިސާއިން ވިޔަފާރިކުރުމަށާއި، އެތެރޭގެ އުފެއްދުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށް އީރާނުން އަންނަނީ މަސައްކަތްކުރަމުންނެވެ. އީރާނުގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުން ބުނެފައިވަނީ، އަސާސީ މުދާ އެތެރެކުރުމަށް ބޭނުންވާ ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވް އެ ގައުމުގައި އެބަހުރި ކަމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ސިނާއީ ދާއިރާތަކަށް ބޭނުންވާ ސާމާނު އެތެރެކުރުމަށް ވަނީ ބޮޑެތި ހުރަސްތަކަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ. ހާއްސަކޮށް އީރާނުގެ ކާރު އުފައްދާ ކުންފުނިތަކަށާއި އޭވިއޭޝަން ދާއިރާއަށް ބޭނުންވާ ސްޕެއާ ޕާޓްސް ނުލިބުމުގެ ސަބަބުން، އެ ދާއިރާތަކުގެ މަސައްކަތްތައް މަޑުޖެހިފައިވާ ކަމަށް އެ ގައުމުގެ ވިޔަފާރިވެރިންނާ ހަވާލާދީ މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓުކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ވަޒީފާނެތް މީހުންގެ ނިސްބަތް 12 ޕަސެންޓަށް ވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވާއިރު، ޒުވާނުންގެ މެދުގައި މި ނިސްބަތް މިއަށްވުރެ މާ މަތި ކަމަށް ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ.
އެމެރިކާގެ އިއުލާނާ ގުޅިގެން އީރާނުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ވަރަށް ހަރުކަށި އިބާރާތުން އެކަން ކުށްވެރިކޮށްފައެވެ. އީރާނުގެ އެންމެ އިސް ރޫހީ ލީޑަރު އާޔަތުﷲ އަލީ ހާމަނާއީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އެމެރިކާއިން ފަށައިގެން އުޅޭ އިގުތިސާދީ ހަނގުރާމައަކީ ސީދާ އީރާނުގެ އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ހިންގާ "އިގުތިސާދީ ޓެރަރިޒަމް"ގެ އަމަލެކެވެ. އަދި އެއްވެސް ހާލަތެއްގައި އެމެރިކާގެ ޝަރުތުތަކަށް އީރާނުން ބޯނުލަނބާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އީރާނުގެ ހާރިޖީ ވުޒާރާއިން ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި ބުނެފައިވަނީ، ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކާ ހިލާފަށް އެމެރިކާއިން އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކަށް ގާނޫނީ ގޮތުން ރައްދުދޭނެ ކަމަށެވެ. އެމެރިކާގެ މި ނިންމުމާ ގުޅިގެން ޔޫރަޕްގެ ބައެއް ގައުމުތަކުންވެސް ވަނީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ. ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަން (އީޔޫ) ގެ އޮފިޝަލުންނާ ހަވާލާދީ ރޮއިޓާސްއިން ބުނެފައިވަނީ، އެމެރިކާގެ ސެކަންޑަރީ ސޭންކްޝަންސްގެ ސަބަބުން ޔޫރަޕްގެ ކުންފުނިތަކަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުމަކާ މެދު ކަންބޮޑުވާ ކަމަށާއި، އެ ކުންފުނިތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް ގާނޫނީ ގޮތުން ކުރެވެން ހުރި މަސައްކަތްތައް ކުރާނެ ކަމަށެވެ. ޗައިނާއިންވެސް ވަނީ އެމެރިކާގެ މި ފިޔަވަޅުތަކަށް ފާޑުކިޔާފައެވެ. ޗައިނާގެ ހާރިޖީ ވުޒާރާއިން ބުނެފައިވަނީ، އެއްގައުމުން އަނެއް ގައުމަށް މަޖުބޫރުކުރުމަށް އަޅާ ފިޔަވަޅުތައް ގަބޫލުނުކުރާ ކަމަށާއި، އީރާނާ އެކު ކުރާ ގާނޫނީ ވިޔަފާރިތައް ކުރިއަށް ގެންދާނެ ކަމަށެވެ. މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން ދުނިޔޭގެ މާލީ ބާޒާރުތަކަށާއި ހަކަތައިގެ ބާޒާރަށް ވަނީ ވަގުތުން އަސަރުކޮށްފައެވެ. ރޮއިޓާސްއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އީރާނުގެ ތެޔޮ އެކްސްޕޯޓުކުރުން ހުއްޓިދާނެ ކަމުގެ ބިރަށްޓަކައި، ބައިނަލްއަގުވާމީ ބާޒާރުގައި ބްރެންޓް ކްރޫޑް ތެޔޮ ފީފާއެއްގެ އަގު ވަނީ 88 ޑޮލަރަށް އުފުލިފައެވެ. އީރާނަކީ ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް ގާތްގަނޑަކަށް 1.5 މިލިއަން ފީފާގެ ތެޔޮ އެކްސްޕޯޓުކުރަމުން އައި ގައުމަކަށް ވާއިރު، މި ސަޕްލައި ބާޒާރުން މަދުވުމަކީ ތެލުގެ އަގު އިތުރަށް އުފުލިގެންދާނެ ކަމެއް ކަމަށް މާހިރުން ވިދާޅުވާ ކަމަށް މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓުކުރެއެވެ.
އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު އިގުތިސާދީ ގޮތުން ދަތިކުރުމުގެ ދިގު ތާރީހެއް އޮވެއެވެ. މީގެ ކުރިން 2018 ވަނަ އަހަރުވެސް، ރައީސް ޓްރަމްޕްގެ ފުރަތަމަ ދައުރުގައި އެމެރިކާއިން ވަނީ 2015 ވަނަ އަހަރު އެކުލަވާލި އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ އެއްބަސްވުން (ޖޭސީޕީއޯއޭ) އިން އެކަހެރިވެފައެވެ. އެއަށްފަހު، އީރާނާ ދެކޮޅަށް ގިނަ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަލުން އިއާދަކުރިއެވެ. އެ ފަހަރުވެސް އެމެރިކާގެ އަމާޒަކަށް ވެފައި އޮތީ އީރާނުގެ ތެލުގެ ސިނާއަތް ހުއްޓުވުމެވެ. ނަމަވެސް، ޗައިނާ ފަދަ ގައުމުތަކުން އީރާނުގެ ތެޔޮ ގަތުން ހުއްޓާލާފައި ނުވާތީ، އެމެރިކާގެ އަމާޒު ފުރިހަމައަށް ހާސިލުވެފައެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ފަހުން އައި ސަރުކާރުތަކުން ބައެއް ލުއިތައް ދިން ނަމަވެސް، އަނެއްކާވެސް މިވަނީ ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތަކަކާ ދިމާއަށް މިސްރާބު ޖަހާފައެވެ. އެމެރިކާގެ ޓްރެޝަރީ ޑިޕާޓްމަންޓުން ނެރުނު ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވަނީ، މިއަދު އިއުލާންކުރި އާ ފިޔަވަޅުތައް އަންނަ ސެޕްޓެންބަރު މަހުގެ އެއްވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން ފުރިހަމައަށް ތަންފީޒުކުރަން ފަށާނެ ކަމަށެވެ.
