ލުބުނާނުގެ ދެކުނުގައި އިޒްރޭލުން ހިންގަމުންދާ އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ސަބަބުން އެ ސަރަހައްދުގެ މަންޒަރު ދަނީ މުޅިން ބަދަލުވަމުންނެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މާޗް މަހު ފެށި މި ހަމަލާތަކުގައި، އިޒްރޭލުގެ އިސް އޮފިޝަލުން ފާޅުގައި ބުނަމުން ދަނީ އެމީހުން ބޭނުން ކުރަމުން ދަނީ "ގާޒާ މޮޑެލް" ކަމަށެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ ލަފުޒެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ މުޅި ސަރަހައްދެއްގެ އުމްރާނީ ތަރައްގީއާއި އާންމުންގެ ދިރިއުޅުން އެއްކޮށް ނައްތާލުމަށް ރާވައިގެން ހިންގާ ނިޒާމީ އުކުޅެކެވެ.
"ގާޒާ މޮޑެލް" އަކީ ކޮބާ؟
އަސްކަރީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ގާޒާ މޮޑެލް ބިނާވެފައި ވަނީ މައިގަނޑު ތިން އަސާސެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ އާންމުން ގަދަކަމުން ރަށުން ބޭރުކުރުމާއި، ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި އިމާރާތްތައް ސުންނާފަތި ކުރުމާއި، އަދި ދާއިމީ ގޮތެއްގައި އެ ސަރަހައްދު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް "ބަފާ ޒޯން" ނުވަތަ ހުސް ސަރަހައްދުތަކެއް ކަނޑައެޅުމެވެ.
މި އުކުޅު އެންމެ ފުރަތަމަ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ފެނިގެންދިޔައީ 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުން ފެށިގެން ގާޒާގައެވެ. ހާއްސަކޮށް ގާޒާގެ އުތުރުގައި އޮންނަ ބައިތު ހަނޫން އަދި ދެކުނުގައި އޮންނަ ރަފަހް ފަދަ ސަހަރުތައް މުޅިން ސުންނާފަތިކޮށް، އެތަންތަނަކީ މީހުންނަށް ދިރިނޫޅެވޭނެ ފަދަ ތަންތަނަށް ހެދިއެވެ. އިޒްރޭލުގެ ދިފާއީ ވަޒީރު އިސްރާއީލް ކާޓްޒް ދާދި ފަހުން ބުނެފައިވަނީ، ލުބުނާނުގެ ސަރަހައްދީ ރޮނގާ ގުޅިފައިވާ އަވަށްތަކުގައި ހުރި ހުރިހާ ގެތަކެއް، ރަފަހަ އަދި ބައިތު ހަނޫނުގައި އަމަލުކުރި ގޮތަށް ސުންނާފަތި ކުރާނެ ކަމަށެވެ.
އިޒްރޭލުގެ އުދުވާން ކުރިއަށް ގެންދާ ގޮތް
ލުބުނާނުގައި މި މޮޑެލް ތަންފީޒު ކުރަމުންދާ ގޮތް ވަރަށް ސާފެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކަށް، އިޒްރޭލުން ވަނީ ލުބުނާނުގެ ދެކުނުގެ ބޮޑު ސަރަހައްދަކުން މީހުން ފޭބުމަށް އަންގާފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން މިލިއަނަކަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ ގެދޮރު ދޫކޮށް ގޮސްފައެވެ.
ދެވަނަ ފިޔަވަޅަކީ ވައިގެ ހަމަލާތަކަށްފަހު އެއްގަމު މަގުން އަރައި، ބުލްޑޯޒަރު ފަދަ ބަރު ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން އަވަށްތައް އެއްކޮށް ބިމާ ހަމަކުރުމެވެ. ސީއެންއެން އިން ދިރާސާކޮށްފައިވާ ސެޓެލައިޓް މަންޒަރުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، މާޗް މަހުގެ ފުރަތަމަ 10 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކަނިވެސް 22 އަވަށަކުން 523 އިމާރާތް ވަނީ އެއްކޮށް ފުނޑުފުނޑު ކޮށްލާފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހަމައެކަނި މީހުން ދިރިއުޅޭ ގެތަކުގެ އިތުރުން، މިސްކިތްތަކާއި، ބޭސްފިހާރަތަކާއި، ކެފޭތައް ފަދަ އާންމު ހިދުމަތްދޭ ތަންތަން ހިމެނެއެވެ.
ތިންވަނަ ފިޔަވަޅަކީ "ރީނދޫ ރޮނގު" ނުވަތަ ކުރީ ސަފުގެ ދިފާއީ ސަރަހައްދެއް ކަނޑައެޅުމެވެ. އިޒްރޭލުން މިހާރު ވަނީ ލުބުނާނުގެ އެތެރެއަށް 10 ކިލޯމީޓަރާ ހަމައަށް ވަދެ، 55 އަވަށެއް ހިމެނޭހެން ސަރަހައްދެއް ކަނޑައަޅާފައެވެ. އަދި މިހިނގާ އެޕްރީލް 16 ގައި ވެވުނު ހަމަލާބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުމަށްފަހު ވެސް، މި ސަރަހައްދަށް އާންމުންނަށް ނުވަދެވޭނެކަން ވަނީ އަންގާފައެވެ. މިއީ ގާޒާގައިވެސް އިޒްރޭލުން ކަންތައް ކުރި ގޮތެވެ. ވަގުތީ ގޮތުން ކަނޑައެޅި ރޮނގުތައް ފަހުން ދާއިމީ ބަފާ ޒޯންތަކަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ.
ތާރީހީ ގުޅުން: ލާހިޔާ ޑޮކްޓްރިން
މިފަދަ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި އުމްރާނީ ތަންތަން ހަލާކުކުރުމުގެ ވިސްނުމަކީ ކުއްލިއަކަށް އައި ވިސްނުމެއް ނޫނެވެ. މީގެ އަސްލު ގުޅިފައިވަނީ 2006 ވަނަ އަހަރު ލުބުނާނާ ދެކޮޅަށް އިޒްރޭލުން ކުރި ހަނގުރާމައިގައި ތައާރަފުކުރި "ލާހިޔާ ޑޮކްޓްރިން" އާއެވެ. މި ޑޮކްޓްރިންގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ، ހަތިޔާރުއެޅި ޖަމާއަތްތަކާ ދެކޮޅަށް އާންމުން ނެރުމުގެ ބޭނުމުގައި، އާންމުންގެ މުދަލާއި އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަށް އިންތިހާއަށް ގެއްލުން ދިނުމެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރު ފެންނަމުންދާ ގާޒާ މޮޑެލްއަކީ އޭގެ މާ ނުރައްކާތެރި އަދި ފުޅާ އުކުޅެކެވެ.
ނަތީޖާއާއި ކުރިމަގު
އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ޖަމާއަތްތަކުން އިންޒާރުދެމުންދާ ގޮތުގައި، ލުބުނާނުގައި އިޒްރޭލުން ހިންގަމުންދާ އަމަލުތަކަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ޤާނޫނުތަކާ ހިލާފު، އަދި އާންމުންނަށް ދެވޭ ޖަމާއީ އަދަބެކެވެ. ހަމަލާބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުމެއް އޮތް ނަމަވެސް، އިމާރާތްތައް ތަޅާލުމާއި ސަރަހައްދުތައް ހިފެހެއްޓުން ކުރިއަށްދާކަން ސެޓެލައިޓް މަންޒަރުތަކުން ކަށަވަރުވެއެވެ.
މި މޮޑެލްގެ ސަބަބުން ލުބުނާނުގެ ދެކުނުގެ ބޮޑު ބައެއް ވަނީ މީހުންނަށް ދިރިނޫޅެވޭ ފަދަ ފަޅު ސަރަހައްދަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ ކާމިޔާބީއެއް ހޯދުމަށްވުރެ ބޮޑަށް، އެ ސަރަހައްދުގެ ޑެމޮގްރަފީއާއި ޖިއޮގްރަފީ ބަދަލުކޮށްލުމަށް ހިންގޭ ދާއިމީ މަޝްރޫއެއްކަން މިހާރު ވަނީ ސާފުވެފައެވެ. ގާޒާގައި ފެށި މި އުކުޅު ލުބުނާނުގައި ތަންފީޒު ކުރަމުން ދާއިރު، މިއީ މުސްތަގުބަލުގައި ހިނގާފާނެ ހަނގުރާމަތަކުގެ ނުރައްކާތެރި މިސާލެއްގެ ގޮތުގައި ތަޖުރިބާކާރުން ސިފަކުރެއެވެ.
