އެމެރިކާއާއި އިޒްރޭލުން އީރާނާ ކުރަމުންދާ ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލެވޭތޯ ބެލުމަށް، ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ބާއްވާ ސީދާ މަޝްވަރާތަކުގެ ދެވަނަ ބުރެއް އިސްލާމްއާބާދުގައި ބޭއްވުމަށް ޕާކިސްތާނުން ހުށަހަޅައިފިއެވެ.
މެދުއިރުމަތީގެ މަސްރަހު ގޯސްވެ، ދުނިޔޭގެ އިގުތިސާދަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރަމުންދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ވަނީ އީރާނުން އަލުން މަޝްވަރާގެ މޭޒަށް އަންނަން ބޭނުންވާ ކަމަށާއި ވާހަކަދައްކަން ހުށަހަޅާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އީރާނުން މިކަމުގައި މާގިނަ ވަގުތު ނަގައިފިކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
ދެވަނަ ބުރެއްގެ މަޝްވަރާތަކުގެ ވާހަކަ ދެކެވެމުން މިދަނީ، އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމް ވަގުތީގޮތުން ހުއްޓާލުމާ ގުޅޭ އާ ހުށަހެޅުންތަކެއްގެ ރިޕޯޓުތައް ފެންމަތިވެފައިވާ ދަނޑިވަޅެއްގައެވެ. ފެބްރުއަރީ 28 ވަނަ ދުވަހު އެމެރިކާއާއި އިޒްރޭލުން އީރާނަށް ދިން ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކުގައި އީރާނުގެ އޭރުގެ ރޫހާނީ ލީޑަރު އާޔަތުﷲ އަލީ ހާމަނާއީ އަވަހާރަވުމާ ގުޅިގެން ފެށުނު މި ހަނގުރާމައިގައި މިހާތަނަށް 3،000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކޮށް އެމެރިކާއާއި އީރާނުން ވަނީ ދާދި ފަހުން 21 ގަޑިއިރުގެ ދިގު މަޝްވަރާތަކެއް ބާއްވާފައެވެ. އެމެރިކާގެ ނައިބު ރައީސް ޖޭޑީ ވެންސް އިސްކޮށް ހުންނަވައިގެން ކުރިއަށް ގެންދެވި މި މަޝްވަރާތަކުގައި ރައީސް ޓްރަމްޕްގެ ހާއްސަ މަންދޫބު ސްޓީވް ވިޓްކޮފް އަދި ޖެރެޑް ކުޝްނާ ބައިވެރިވެވަޑައިގަތެވެ. އީރާނުގެ ފަރާތުން އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވެވަޑައިގަތީ ހާރިޖީ ވަޒީރު އައްބާސް އަރާޗީއާއި ގާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގެ ރައީސް މުހައްމަދު ބާގިރު ގަލިބާފްއެވެ. ނަމަވެސް މި މަޝްވަރާތައް ނިމިގެންދިޔައީ އެއްވެސް އެއްބަސްވުމަކާ ހަމައަށް ނާދެވިއެވެ. މި މަޝްވަރާތައް ނާކާމިޔާބުވުމާއެކު، ޕާކިސްތާނުގެ ހާރިޖީ ވަޒީރު އިސްހާގު ދާރު ވަނީ ދެ ގައުމުންވެސް 14 ދުވަހުގެ ހަމަލާބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުމަށް އިހުތިރާމް ކުރުމަށް ގޮވާލައްވާފައެވެ. އަދި ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުންތައް މެދުކަނޑާނުލައި، ދެވަނަ ބުރެއްގެ މަޝްވަރާތަކަށް އައުމަށް ޕާކިސްތާނުން ދަނީ ބާރުއަޅަމުންނެވެ. ދެ ފަރާތުންވެސް އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ތުހުމަތުގެ އިނގިލި ދިއްކުރަމުން ދާއިރު، އީރާނުގެ މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި މަޝްވަރާތަކަށް ހުރަސްއެޅުނީ އެމެރިކާގެ ހުށަހެޅުންތައް މާ ހަރުކަށިވުމުންނެވެ.
މި މަޝްވަރާތަކުގައި އެންމެ ބޮޑު ހިޔާލުތަފާތުވުމެއް އުފެދިފައިވަނީ އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމާ ގުޅޭގޮތުންނެވެ. 2015 ވަނަ އަހަރު އެކުލަވާލި ނިއުކްލިއާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އީރާނަށް ދީފައިވާ ލުއިތަކުގެ މުއްދަތު 2025 ވަނަ އަހަރު ހަމަވެފައި ވާއިރު، އީރާނުން ވަނީ އެ ގައުމުގެ ނިއުކްލިއާ މަސައްކަތްތައް ހަލުވިކޮށްފައެވެ. ރިޕޯޓުތައް ބުނާގޮތުން އީރާނުގައި މިހާރު 20،000 އަށްވުރެ ގިނަ ސެންޓްރިފިއުޖް ހުރިއިރު، އޭގެ ތެރެއިން 10،200 ސެންޓްރިފިއުޖް ދަނީ ބޭނުން ކުރަމުންނެވެ.
އެމެރިކާގެ ނައިބު ރައީސް ޖޭޑީ ވެންސް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މަޝްވަރާތައް ނާކާމިޔާބުވީ ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރު ނުއުފައްދާނެކަމުގެ ޔަގީންކަން ދިނުމަށް އީރާނުން ދެކޮޅުހެދުމުންނެވެ. ނަމަވެސް، އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ މަސައްކަތްތައް ވަގުތީގޮތުން ހުއްޓާލުމުގެ (ނިއުކްލިއާ މޮރަޓޯރިއަމް) އާ ހުށަހެޅުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދެވަނަ ބުރެއްގެ މަޝްވަރާތައް ފެށުމުގެ ފުރުސަތު އަދިވެސް އެބައޮތްކަމަށް މަސްރަހު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ. މީގެ ކުރިން ޖޯޖް ޑަބްލިއު ބުޝް އަދި ބަރަކް އޮބާމާގެ ވެރިކަމުގައިވެސް އެމެރިކާއިން ވަނީ އީރާނުގެ އިގުތިސާދީ ހާލަތު ރަނގަޅު ކުރުމަށްޓަކައި، ސުލްހަވެރި ބޭނުންތަކަށް ޔުރޭނިއަމް ފައްކާކުރުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމަށް ޝަރުތުތަކަކާއެކު ހުށަހަޅާފައެވެ.
މަޝްވަރާތައް ނާކާމިޔާބުވުމާ ގުޅިގެން، އެމެރިކާގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ވަނީ އީރާނަށް އިގުތިސާދީ ގޮތުން ބޮޑެތި ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިކުރުމަށްޓަކައި އީރާނުގެ ބަނދަރުތައް ބަންދުކުރުމުގެ (ބްލޮކޭޑް) އޮޕަރޭޝަނެއް ފަށާފައެވެ. އެމެރިކާގެ ސެންޓްރަލް ކޮމާންޑް (ސެންޓްކޮމް) އިން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި ބްލޮކޭޑް އަމާޒުކުރެވިފައި ވަނީ އަރަބި ކަނޑާއި އޮމާން ކަނޑުގައިވާ އީރާނުގެ ބަނދަރުތަކަށް ވަންނަ އަދި ނުކުންނަ ހުރިހާ އުޅަނދުތަކަށެވެ. މީގެ މާނައަކީ އީރާނުގެ ބަނދަރުތަކާ ގުޅުމެއްނެތް، އެހެން ގައުމުތަކުގެ އުޅަނދުތަކަށް ހުރުމުޒް ކަނޑުއޮޅި ހުރަސްކޮށް ދަތުރުކުރުމުގެ ހުއްދަ އޮންނާނެއެވެ. ނަމަވެސް އީރާނުގެ ވިޔަފާރިއާ ގުޅުންހުރި ކޮންމެ އުޅަނދެއް ހުއްޓުވައި، ފާސްކޮށް، ނުވަތަ އަނބުރާ ފޮނުވާލުމުގެ ބާރު އެމެރިކާގެ ކަނޑުގެ ސިފައިންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. މި އޮޕަރޭޝަން ހިންގުމަށްޓަކައި އެމެރިކާއިން ދަނީ ކަނޑުމަތީގެ ގިނަ އުޅަނދުތަކަކާއި، ހެލިކޮޕްޓަރުތަކާއި، ދުރު ރާސްތާއަށް ދަތުރުކުރާ ޕެޓްރޯލް މަތިންދާބޯޓުތައް ބޭނުން ކުރަމުންނެވެ. ރައީސް ޓްރަމްޕް ވަނީ އެމެރިކާގެ މި ބްލޮކޭޑާ ކައިރިވާ އީރާނުގެ ކޮންމެ އުޅަނދަކަށް ހަމަލާދީ ނައްތާލާނެކަމުގެ ހަރުކަށި އިންޒާރު ދެއްވާފައެވެ. މި އިންޒާރާއެކު، އީރާނާ ގުޅުންހުރި ބައެއް ތެޔޮ ޓޭންކަރުތައް ކަމަށްވާ “އަރޯރާ” އަދި “ނިއު ފިއުޗާ” ވަނީ ބްލޮކޭޑް ފެށުމުގެ ކުރިން ހުރުމުޒް ކަނޑުއޮޅިން ނުކުމެފައެވެ.
ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކުގެ އަލީގައި ބަލާއިރު، ގައުމެއްގެ ބަނދަރުތައް ބަންދުކުރުމަކީ ހަނގުރާމައިގެ އަމަލެކެވެ. އެމެރިކާގެ ނޭވަލް ވޯ ކޮލެޖުގެ ސްޓޮކްޓަން ސެންޓަ ފޯ އިންޓަނޭޝަނަލް ލޯގެ ޗެއާ ޖޭމްސް ކްރާސްކާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މިއީ އީރާނަށް އިގުތިސާދީ ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރުމަށް އެމެރިކާއިން އަޅާ ފިޔަވަޅެކެވެ. މި ބްލޮކޭޑާއެކު، ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ގާއިމުކޮށްފައިވާ 14 ދުވަހުގެ ހަމަލާބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް އައީކަމަށް ގާނޫނީ މާހިރުން ދެކެއެވެ. އީރާނުން ވަނީ އެމެރިކާގެ މި އަމަލަކީ ކަނޑުފޭރުމުގެ އަމަލެއްކަމަށް ސިފަކޮށް، އީރާނުގެ ބަނދަރުތަކަށް ނުރައްކާވެއްޖެނަމަ ގަލްފުގެ އެއްވެސް ބަނދަރަކަށް ރައްކާތެރިކަން ނޯންނާނެކަމުގެ އިންޒާރު ދީފައެވެ. އީރާނުގެ އިންގިލާބީ ގާޑުން ބުނެފައިވަނީ ކަނޑުއޮޅިއާ ކައިރިވާ ކޮންމެ އަސްކަރީ އުޅަނދަކީ ހަމަލާބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުމާ ހިލާފުވާ އުޅަނދެއް ކަމަށް ބަލައި ހަމަލާ ދޭނެއެވެ.
މި ބްލޮކޭޑްގެ ސަބަބުން މުޅި ދުނިޔޭގެ އިގުތިސާދަށް އަންނަނީ ބޮޑެތި ލޮޅުންތަކެއް އަރަމުންނެވެ. ހުރުމުޒް ކަނޑުއޮޅިއަކީ ދުނިޔޭގެ ކަނޑުމަގުން ކުރާ ވިޔަފާރީގެ 11 އިންސައްތަ އަދި ކަނޑުމަގުން އުފުލާ ތެލުގެ 20 އިންސައްތަ ހުރަސްކުރާ މުހިންމު މަގެކެވެ. އެމެރިކާގެ އަމާޒަކީ ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 200 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ އާމްދަނީއެއް ހޯދަމުންދާ އީރާނުގެ ތެލުގެ ވިޔަފާރި ހުއްޓުވުމެވެ. މި ބްލޮކޭޑް ފުރިހަމައަށް ތަންފީޒު ކުރެވިއްޖެނަމަ، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުން ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 1.5 މިލިއަން ފީފާގެ ތެޔޮ މަދުވެގެންދާނެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން މިހާރުވެސް އުފުލެމުންދާ ތެލުގެ އަގުތައް އިތުރަށް އުފުލި، 1970 ގެ އަހަރުތަކަށްފަހު ދުނިޔޭގެ ހަކަތައިގެ ނިޒާމަށް ކުރިމަތިވާ އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަށް މިކަން ވެގެންދާނެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، އީރާނުން އެހެން ގައުމުތަކުގެ އުޅަނދުތަކުން ނަގަމުންދިޔަ 2 މިލިއަން ޑޮލަރާ ހަމައަށް އަރާ ޓްރާންސިޓް ފީތައްވެސް މިކަމުގެ ސަބަބުން ހުއްޓުމަކަށް އަންނާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މި މައްސަލަ އިތުރަށް ގޯސްވެއްޖެނަމަ، ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 9 މިލިއަނާއި 11 މިލިއަން ފީފާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ތެޔޮ ސަޕްލައިކުރުމަށް ހުރަސްއެޅިދާނެ ކަމުގެ ބިރުވެސް އެބައޮތެވެ.
މި ހުރިހާ ކަމަކާއެކު، މެދުއިރުމަތީގެ ސުލްހަ މިވަނީ ނާޒުކު ފައްތަރެއްގައެވެ. ޕާކިސްތާނުން ދެވަނަ ބުރެއްގެ މަޝްވަރާތަކަށް މަގުފަހިކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުން ދާއިރު، އެމެރިކާގެ ބްލޮކޭޑްގެ ސަބަބުން މަސްރަހު އިތުރަށް ގޯސްވުމުގެ ބިރު އެބައޮތެވެ. ޗައިނާ ފަދަ އީރާނުގެ ތެޔޮ ގަންނަ ބޮޑެތި ގައުމުތަކަށް މިކަމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބެމުންދާތީ، ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުން ދަނީ ދެ ގައުމަށްވެސް ދޫދިނުމަށް ގޮވާލަމުންނެވެ. އެމެރިކާގެ ކަނޑުގެ ސިފައިން ހޯމަ ދުވަހު ފަށާ ބްލޮކޭޑްގެ އޮޕަރޭޝަނާއެކު، ދުނިޔޭގެ ކަނޑުދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމަށް ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކުގެ ނަތީޖާއިން، އިސްލާމްއާބާދުގައި އަލުން މަޝްވަރާގެ މޭޒަށް ދެ ގައުމު އަންނާނެކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަށަވަރުވެގެންދާނެއެވެ.
