މަގުތަކުގައި ފަހުރުވެރިކަމާއެކު ވިހުރެމުންދާ ފެހި، ރަތް އަދި ހުދު ކުލައިގެ ގައުމީ ދިދަތަކުން މުޅި މާހައުލަށް ގެނެސްދީފައިވަނީ ތަފާތު ދިރުމަކާއި ގައުމީ ޖޯޝެކެވެ. ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ނޮވެންބަރު 11 ވަނަ ދުވަހު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފާހަގަކުރާ ޖުމްހޫރީ ދުވަސް އަކީ ހަމައެކަނި ކަލަންޑަރުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ރަސްމީ ބަންދު ދުވަހެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގަރުނުތަކެއް ވަންދެން ދެމިއޮތް ރަސްކަމުގެ ނިޒާމު ނިމުމަކަށް ގެނެސް، ދައުލަތުގެ އެންމެހައި ބާރުތައް ރައްޔިތުންގެ އަތްމައްޗަށް ފުރޮޅާލި ތާރީހީ އަދި އިންގިލާބީ ބަދަލުގެ ހަނދާންތައް އާކޮށްދޭ ފަހުރުވެރި ދުވަހެވެ.
މި ވެރިކަމުގެ ނިޒާމަށް ވާސިލުވުމަށް ދިވެހިން ކުރި ދަތުރު ފެށުނީ އޭޕްރީލް 7، 1943 ގައި އޭރުގެ ރަދުން އައްސުލްތާން ހަސަން ނޫރައްދީނާއި ބޮޑުވަޒީރު އަލްއަމީރު މުހައްމަދު ފަރީދު ދީދީ އެއްފަހަރާ އިސްތިއުފާ ދެއްވި ހިސާބުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން 1950 ވަނަ އަހަރު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ރަސްކަން އުވާލައި ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެއް ގާއިމުކުރުމަށް ނިންމިއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓަކުން 90 އިންސައްތައަށް ވުރެ ގިނަ މީހުންގެ ތާއީދާއެކު، ޖެނުއަރީ 1، 1953 ގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާ އިއުލާންކުރެވުނެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ރައީސަކަށް އަލްއަމީރު މުހައްމަދު އަމީން އިންތިހާބުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
ނަމަވެސް އެ ފުރަތަމަ ތަޖުރިބާ ދެމިއޮތީ 8 މަސް ދުވަސް ހަމަނުވާހާ ކުރު މުއްދަތަކަށެވެ. ރައީސް އަލްއަމީރު މުހައްމަދު އަމީން ގެންނެވި އިސްލާހުތަކާ މެދު އުފެދުނު ނުތަނަވަސްކަމުގެ ތެރެއިން އެ ވެރިކަން ބަދަލުވެ، މާޗް 7، 1954 ގައި އައްސުލްތާން މުހައްމަދު ފަރީދުލްއައްވަލް ރަސްކަމަށް އިސްކުރެވި އަނެއްކާވެސް ރަސްކަމަކަށް ބަދަލުވިއެވެ. އެއަށްފަހު 14 ވަރަކަށް އަހަރު ފަހުން، މާޗް 1968 ގައި ނެގި ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓެއްގައި 81 އިންސައްތަ މީހުން ރަސްކަން އުވާލުމަށް ތާއީދުކުރިއެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ނޮވެންބަރު 11، 1968 ގައި ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމުކުރެވި، އޭރުގެ ބޮޑުވަޒީރު އިބްރާހީމް ނާސިރު ފުރަތަމަ ރައީސްކަމުގެ ހުވާކުރެއްވިއެވެ.
މިނިވަން ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތުމަށްޓަކައި ވެރިކަމުގެ ބާރުތައް އެއް ފަރާތެއްގެ އަތްމަތީގައި މުއްދަތެއް ނެތި އޮތުން ނިމުމަކަށް ގެނައުން މުހިންމުވިއެވެ. އޮގަސްޓް 2007 ގައި ބޭއްވި ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓުގައި 60 އިންސައްތައަށް ވުރެ ގިނަ ރައްޔިތުން ރިޔާސީ ނިޒާމެއް ބޭއްވުމަށް ތާއީދުކުރިއެވެ. އެ ނިންމުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެކުލަވާލި 2008 ވަނަ އަހަރުގެ ގާނޫނުއަސާސީން ދައުލަތުގެ ހިންގުމަށް ބޮޑު ބަދަލެއް ގެނައެވެ.
މި ގާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުން ކޮންމެ ފަސް އަހަރަކުން އެއްފަހަރު ރައްޔިތުންގެ ސީދާ ވޯޓަކުން އިންތިހާބުކުރަން ޖެހެއެވެ. އަދި އެއްވެސް ބޭފުޅަކަށް ރައީސްކަމުގެ މަގާމުގައި ދެ ދައުރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހު ނުހުންނެވޭނެ ގޮތަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. މި އުސޫލުގެ ސަބަބުން ވަކި މުއްދަތެއް ނެތި ވެރިކަން ކުރުމުގެ ފުރުސަތު ބަންދުވެ، މިނިވަންކަމާއެކު ދައުރަކަށް ފަހު ދައުރެއް ބަދަލުވަމުންދާނެ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް ކަށަވަރުވިއެވެ.
ޑިމޮކްރަސީއާއި ވެރިކަން ހިންގުމާ މެދު ރައްޔިތުންގެ ހިޔާލު
ނިޒާމީ ގޮތުން މި ބަދަލުތައް އައި ނަމަވެސް، ވެރިކަން ހިންގާ ގޮތާ މެދު ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އޮންނަ ހިތްހަމަޖެހުމަށް އެކި ދުވަސްވަރު ބަދަލުތައް އާދެއެވެ. ޓްރާންސްޕޭރެންސީ މޯލްޑިވްސްއިން 2015 ވަނަ އަހަރު އާންމުކުރި ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 77 އިންސައްތަ މީހުން ގަބޫލުކުރަނީ ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެންމެ ރަނގަޅީ ޑިމޮކްރަސީގެ ނިޒާމު ކަމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ހަމަ އެ ޖަމިއްޔާގެ ހޯދުންތަކުން ހާމަވާ ގޮތުގައި 92 އިންސައްތަ މީހުން ދެކެނީ ސިޔާސީ ފަރާތްތަކުން އިންތިހާބުވުމަށްޓަކައި ދޮގުހަދާ ކަމަށާއި، 50 އިންސައްތަ ރައްޔިތުން ތިބީ ރާއްޖޭގައި ޑިމޮކްރަސީ ހިނގަމުންދާ ގޮތާ މެދު ހިތްހަމަ ނުޖެހިފައެވެ.
މިހާރުގެ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތަކާއި ދުރުރާސްތާ ފިޔަވަޅުތައް
މިހާރު ހިނގަމުންދާ ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒުގެ ސަރުކާރުގެ ޖުމްލަ މަގުބޫލުކަން ދައްކުވައިދޭ ގައުމީ ފުރިހަމަ ސާވޭ ނަތީޖާއެއް ލިބެން ނެތުމުން އެކަން ކަށަވަރުކުރެވޭކަށް ނެތެވެ. ނަމަވެސް ސަރުކާރުގެ މުހިންމު ސިޔާސަތުތަކާ މެދު ރައްޔިތުން ދެކޭ ގޮތް ވަކިވަކި ދިރާސާތަކުން ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. ރިޔާސީ އިންތިހާބާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިހާބު އެކުގައި ބޭއްވުމަށް ސަރުކާރުން ހުށަހެޅި ގާނޫނުއަސާސީގެ އިސްލާހާ ގުޅޭގޮތުން، މޯލްޑިވްސް ސެންޓަރ ފޯ ޕޮލިސީ ރިސާޗުން އޭޕްރީލް 2، 2026 ގައި އާންމުކުރި ސާވޭގައި ބައިވެރިވި 388 މީހުންގެ ތެރެއިން 60 އިންސައްތައަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ އެ ބަދަލަށް ތާއީދު ނުކުރާކަން ހާމަކޮށްފައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން މުޖުތަމައުގައި މޫލާފައި ހުރި އިޖުތިމާއީ އަދި ސަލާމަތީ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް ސަރުކާރުން އަޅަމުންދާ ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކަކީ، ބައެއް ފަރާތްތަކުގެ ނުރުހުން އަމާޒުވެ ސަރުކާރުގެ މަގުބޫލުކަމަށް އަސަރުކޮށްފާނެ ކަންކަން ކަމުގައި ވިޔަސް، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތަކެއް ކަމަށް ސަރުކާރުން ބަޔާންކުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޑިސެންބަރު 15، 2024 އިން ފެށިގެން ރާއްޖޭގައި ވޭޕް މަނާކުރުމާއި، ނޮވެންބަރު 1، 2025 އިން ފެށިގެން ތަންފީޒުކުރަން ފެށި 'ޖެނެރޭޝަނަލް ބޭން' ގެ ދަށުން ޖެނުއަރީ 1، 2007 އިން ފެށިގެން އުފަންވެފައިވާ ކުދިންނަށް ދުންފަތް މަނާކުރުން ހިމެނެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) އިން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މިއީ ޒުވާން ޖީލު ދުންފަތުގެ ވަބާއިން ސަލާމަތްކޮށް އާންމު ސިއްހަތު ރައްކާތެރިކުރުމަށް އެޅުނު ތާރީހީ ފިޔަވަޅެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާއިން މުޖުތަމައު ސަލާމަތްކޮށް އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ހެޔޮކުރުމުގެ ގޮތުން، މަސްތުވާތަކެތީގެ ގާނޫނަށް ގެނައި އިސްލާހު ރައީސް ޑރ. މުއިއްޒު ޑިސެންބަރު 6، 2025 ގައި ތަސްދީގުކުރައްވައި، މާޗް 8، 2026 އިން ފެށިގެން ވަނީ ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކުރާ ފަރާތްތަކަށް އެންމެ ހަރުކަށި އަދަބު ދެވޭ ގޮތަށް ގާނޫނު ތަންފީޒުކުރަން ފަށާފައެވެ.
ގައުމީ ސަލާމަތާއި އިޖުތިމާއީ ހަމަޖެހުން ކަށަވަރުކުރުމުގެ ގޮތުން، ގަވާއިދާ ހިލާފަށް އުޅޭ ބިދޭސީންގެ މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް މޭ 2، 2024 ގައި ފެށި 'އޮޕަރޭޝަން ކުރަނގި' ގެ ދަށުން، ދެ ލައްކައަށް ވުރެ ގިނަ ބިދޭސީންގެ ބަޔޯމެޓްރިކްސް ނަގައި، ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރާ ބިދޭސީންގެ 98 އިންސައްތަ މީހުންގެ މައުލޫމާތު ދައުލަތުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ގެނެވިފައިވާ ކަމަށް ދާހިލީ ސަލާމަތާއި ފަންނިއްޔާތާ ބެހޭ ވަޒީރު އަލީ އިހުސާން މޭ 2026 ގައި ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އަދި ޑިޖިޓަލް ޒަމާނުގެ ނުރައްކާތަކުން ރައްޔިތުންނާއި ދައުލަތް ރައްކާތެރިކުރުމަށް މާޗް 18، 2024 ގައި 'ސައިބާ ސެކިއުރިޓީއާ ބެހޭ ގައުމީ އިދާރާ' އުފައްދަވައި، ގައުމުގެ ދިފާއީ ބާރު ވަރުގަދަކުރުމަށް މާޗް 15، 2024 ގައި ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގެ އެއާ ކޯ ގާއިމުކޮށް އަސްކަރީ ޑްރޯންގެ ހިދުމަތް ފެށުމާއި ކޯސްޓްގާޑުގެ ގާބިލުކަން ދެގުނަކުރުމުގެ މަސައްކަތް ރައީސް އޮފީހުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. ރައީސް ޑރ. މުއިއްޒު ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި، ދުވަސްވީ ނޭދެވޭ އާދަތަކާއި ނިޒާމީ މައްސަލަތައް ބަދަލުކުރުމަށް ނިންމަވާ މިފަދަ އުނދަގޫ ނިންމެވުންތަކަކީ، ކުރު މުއްދަތުގައި ސިޔާސީ ގޮތުން ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް، ގައުމުގެ މިނިވަންކަމާއި މުސްތަގުބަލުގެ ޖީލުތަކުގެ ދުޅަހެޔޮކަމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން އަޅަންޖެހޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ.
ކޮންރަޑް އެޑެނާއާ ފައުންޑޭޝަނުން ޖޫން 11، 2026 ގައި ޝާއިއުކުރި ދިރާސީ ރިޕޯޓެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ލޯކަލް ކައުންސިލް އިންތިހާބާއި ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓު ވެގެންދިޔައީ ސަރުކާރަށް ރައްޔިތުން ކުރާ އިތުބާރު ވަޒަންކޮށްލެވުނު މުހިންމު އިމްތިހާނަކަށެވެ.
ކޮންމެ އަހަރަކު ޖުމްހޫރީ ދުވަސް ފާހަގަކުރާއިރު، ދިވެހި ދައުލަތުގެ ހަގީގީ ބާރުވެރިކަން އޮތީ ކޮންމެ ފަސް އަހަރަކުން ރައްޔިތުން ވޯޓު ފޮށްޓާ ހަމައަށް ގޮސް ނިންމާ ނިންމުމުގެ މައްޗަށެވެ.
ރަސްކަމުން ރައްޔިތުންގެ ވެރިކަމަށް ކުރި ދިގު ދަތުރުން ހާސިލުވި މި ޖުމްހޫރީ ނިޒާމުގެ ހަގީގީ ކާމިޔާބީ ގުޅިފައިވަނީ، ވަގުތީ ސިޔާސީ މަސްލަހަތުތަކަށް ވުރެ ގައުމުގެ ދުރުރާސްތާ ސަލާމަތާއި އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުގެ ދުޅަހެޔޮ މުސްތަގުބަލު އިސްކޮށް، މިނިވަންކަމާއެކު ރައްޔިތުންގެ ބާރުވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމުގެ މައްޗަށެވެ.
