އެމެރިކާގެ ވެރިރަށް ވޮޝިންޓަނުގައި އެ ގައުމުގެ މަރުކަޒީ ބޭންކު (ފެޑަރަލް ރިޒާވް) އިން ނިންމާ ނިންމުމެއްގެ އަސަރު، އެތައް ހާސް ކިލޯމީޓަރެއް ދުރުގައި އޮތް ދިވެހިރާއްޖޭގެ އާންމު ގޭބިސީތަކަށް ކުރާނެ ހެއްޔެވެ؟ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އެމެރިކާގެ އިންޓަރެސްޓް ރޭޓަށް ގެންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ރާއްޖެއަށް ޑޮލަރު ލިބުމުގެ ދަތިކަމާއި، އެތެރެކުރާ ކާބޯތަކެއްޗާއި ތެލުގެ އަގު، އަދި ސަރުކާރުގެ ދަރަނި އަދާކުރުމަށް ކުރާ ހޭދައަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަންނާނެއެވެ.
ފެޑަރަލް ރިޒާވުން ވަނީ ތިން އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހަށް ފަހު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އިންޓަރެސްޓް ރޭޓު 25 ބޭސިސް ޕޮއިންޓް މައްޗަށް ޖައްސައި، 3.75 އާއި 4.00 ޕަސެންޓާ ދެމެދަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ. މި ނިންމުމުގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ އެމެރިކާގެ އިންފްލޭޝަން ދެ ޕަސެންޓަށް ދަށްކުރުމެވެ. ނަމަވެސް، އިމްޕޯޓަށާއި ފަތުރުވެރިކަމުގެ އާމްދަނީއަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ރާއްޖެ ފަދަ ގައުމަކަށް މީގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތައް ތަފާތެވެ.
ޑޮލަރު ލިބުމުގެ ދަތިކަމާއި އިމްޕޯޓުގެ އަގު
ރާއްޖޭގައި ރަސްމީ ޑޮލަރު ރޭޓު 15.42 ރުފިޔާގައި ހުރި ނަމަވެސް، މައިގަނޑު މައްސަލައަކީ ރަސްމީ ރޭޓުގައި ޑޮލަރު ލިބެން ނެތުމެވެ. ރިޕޯޓުތައް ބުނާ ގޮތުން، އޮގަސްޓު މަހު ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު 22.60 ރުފިޔާއަށް ވުރެ މައްޗަށް ދިޔައެވެ. މިއީ ރަސްމީ ރޭޓަށް ވުރެ 46 ޕަސެންޓް ބޮޑު އަދަދެކެވެ. އޭގެ ފަހުން އަގު ކުޑަކޮށް ދަށްވި ނަމަވެސް، ވިޔަފާރިވެރިންނަށް މީގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ.
މިސާލަކަށް، 100،000 ޑޮލަރުގެ މުދާ އެތެރެކުރަން ބޭނުންވާ ވިޔަފާރިވެރިއަކަށް ރަސްމީ ރޭޓުން ނަމަ 1.542 މިލިއަން ރުފިޔާ ހަރަދުވާއިރު، 22.60 ރުފިޔާގެ ރޭޓުން ނަމަ 2.26 މިލިއަން ރުފިޔާ ހަރަދުވާނެއެވެ. މިއީ ޑިއުޓީއާއި ފްރެއިޓްގެ ހަރަދުތައް ނުލައި، އިތުރަށް ހޭދަވާ 718،000 ރުފިޔާއެވެ. މި އިތުރުވާ ހަރަދުތައް ނިމުމުގައި އުފުލަން ޖެހެނީ އާންމު ރައްޔިތުންނެވެ. އެއީ ވިޔަފާރިވެރިން މުދާ ވިއްކާ އިރު އެ ފަރަގު މުދަލުގެ އަގަށް ލާތީއެވެ.
މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) އިން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި 2025 ވަނަ އަހަރު ފަތުރުވެރިކަމުން 5.57 ބިލިއަން ޑޮލަރު ލިބުނުއިރު، މި އަހަރު 5.64 ބިލިއަން ޑޮލަރު ލިބޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ސަރުކާރުން މިހާރު މަސައްކަތްކުރަމުން ދަނީ ފަތުރުވެރިކަމުން ލިބޭ އާމްދަނީގެ ބޮޑު ބައެއް ރަސްމީ ބޭންކިން ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ވެއްދުމަށެވެ.
ރިޒާވް ދަށްވުމާއި ތެލުގެ އަގު
އެމްއެމްއޭގެ ތަފާސްހިސާބުތަކާ ހަވާލާދީ ރިޕޯޓުތަކުގައި ވާ ގޮތުގައި، އޯގަސްޓް 2026 ގެ ނިޔަލަށް ރާއްޖޭގެ ރަސްމީ ރިޒާވް ހުރީ ގާތްގަނޑަކަށް 644 މިލިއަން ޑޮލަރުގައެވެ. މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅައިބަލާއިރު 20.5 ޕަސެންޓް ދަށް އަދަދެކެވެ. މާޗު މަހު ރިޒާވް 1.3 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އެރި ނަމަވެސް، އޭޕްރީލް މަހު 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކާއި 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ކަރަންސީ ސްވޮޕް އަދާކުރުމާ ގުޅިގެން ރިޒާވް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައެވެ. އަދި 2019 ވަނަ އަހަރު ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ މެދުވެރިކޮށް އެކި ފަހަރު މަތިން ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ވެރިކަމުގައި ނަގާފައިވާ 150 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ފެސިލިޓީގެ އެންމެ ފަހު އިންސްޓޯލްމަންޓް އިހަށް ދުވަހު ދައްކާފައި ވާ އިރު މި ފައިސާ ދައްކާފައި ވަނީ ސޮވެރިން ޑިވެލޮޕްމަންޓްގައި ހުރި ފައިސާއިންނެވެ.
ރާއްޖެއަކީ ދަތުރުފަތުރަށާއި ކަރަންޓު އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ ތެލެއް ބޭރުން އެތެރެކުރާ ގައުމަކަށް ވާއިރު، 2025 ވަނަ އަހަރު ތެޔޮ އެތެރެކުރަން 709.69 މިލިއަން ޑޮލަރު ހޭދަކޮށްފައި ވެއެވެ. އަދި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ދެވަނަ ކުއާޓަރުގައި އެކަނިވެސް 378.72 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ތެޔޮ އެތެރެކޮށްފައި ވެއެވެ. ޑޮލަރުގެ އަގު ބޮޑުވެ، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު އުފުލިއްޖެ ނަމަ، ރާއްޖެއަށް ދެ ފަރާތުން ޕްރެޝަރު ބޮޑުވާނެއެވެ. މީގެ އަސަރު ކަރަންޓު ބިލުން ފެށިގެން ގޮސް، ދަތުރުފަތުރާއި ކާބޯތަކެތީގެ އަގުތަކުން ފެންނާނެއެވެ.
ގޭބިސީތަކުގެ ހަރަދުތަކަށް އަންނަ ބަދަލު
ކާބޯތަކެތި އެތެރެކުރުމަށް 2025 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއިން 790.54 މިލިއަން ޑޮލަރު ހޭދަކޮށްފައި ވެއެވެ. އަދި މި އަހަރުގެ ދެވަނަ ކުއާޓަރުގައި 190.82 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ކާބޯތަކެތި އެތެރެކޮށްފައި ވާއިރު، މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅައިބަލާއިރު 6.3 ޕަސެންޓް އިތުރު އަދަދެކެވެ.
އެމެރިކާގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުން އިންޓަރެސްޓް ރޭޓު މައްޗަށް ޖެއްސުމަކީ ސީދާ ކާބޯތަކެތީގެ އަގު އުފުލޭނެ ކަމެއް ނޫން ނަމަވެސް، ޑޮލަރު ތާށިވުމުގެ ސަބަބުން އެތެރެކުރާ މުދަލަށް ރުފިޔާއިން ކުރަންޖެހޭ ހޭދަ ބޮޑުވެއެވެ. މިސާލަކަށް، ކާބޯތަކެއްޗާއި ކަރަންޓު ފަދަ ޒަރޫރީ ބޭނުންތަކަށް މަހަކު 10،000 ރުފިޔާ ހަރަދުކުރާ ގޭބިސީއެއްގެ ހަރަދު ފަސް ޕަސެންޓް ބޮޑުވެއްޖެ ނަމަ، ހަމަ އެ މިންވަރަށް ތަކެތި ގަތުމަށް މަހަކު އިތުރު 500 ރުފިޔާ ބޭނުންވާނެއެވެ. މިއީ އަހަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލާ ނަމަ 6،000 ރުފިޔާގެ އިތުރުވުމެކެވެ. މުސާރައަށް ބަދަލެއް ނައިސް ހަރަދުތައް ބޮޑުވުމުން، އާންމުންގެ ގަތުމުގެ ބާރު ދަށްވެއެވެ.
ދަރަންޏާއި ވިޔަފާރިތަކަށް އޮތް ބުރަ
ސަރުކާރުގެ ބޭރުގެ ދަރަނި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ދެވަނަ ކުއާޓަރުގައި ހުރީ ގާތްގަނޑަކަށް 2.39 ބިލިއަން ޑޮލަރުގައެވެ. އަދި ގެރެންޓީ ދީފައިވާ ދަރަންޏާއި ވިޔަފާރި ބޭންކުތަކުގެ ދަރަނި ހިމެނޭ ގޮތަށް ޖުމްލަ ބޭރުގެ ދަރަނި 3.96 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރައެވެ. ވޯލްޑް ބޭންކުން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި، 2025 ވަނަ އަހަރު ދަރަނި އަދާކުރަން 630 މިލިއަން ޑޮލަރު ހޭދަވިއިރު، 2026 ވަނަ އަހަރު އެ އަދަދު 1.7 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާނެއެވެ.
އިންޓަރެސްޓް ރޭޓަށް އައި 0.25 ޕަސެންޓުގެ ބަދަލާ އެކު، ފްލޯޓިން ރޭޓުގައި ނަގާފައިވާ ލޯނުތަކަށް ދައްކަންޖެހޭ އަދަދު ބޮޑުވާނެއެވެ. މިސާލަކަށް، 100 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ލޯނަކަށް އަހަރަކު އިތުރު 250،000 ޑޮލަރު ދައްކަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި 1 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ލޯނަކަށް ނަމަ އިތުރު 2.5 މިލިއަން ޑޮލަރު ދައްކަން ޖެހޭނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ވިޔަފާރިތަކަށް ވެސް ލޯނު ހޯދުމަށް ދަތިވެ، އިންވެސްޓްމަންޓުތައް މަޑުޖައްސާލަން ޖެހުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
ފަތުރުވެރިކަމަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރު
ޑޮލަރުގެ އަގު އުފުލުމުން، އިންޑިއާގެ ރުޕީސް، ޗައިނާގެ ޔުއާން އަދި ޔޫރަޕުގެ ޔޫރޯ ފަދަ ފައިސާއިން ކުރާ ވިޔަފާރިތަކަށް ލުޔެއް ލިބިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ފަތުރުވެރިކަމަށް މީގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ކުރެއެވެ. ސަބަބަކީ ޑޮލަރުން އަގުކޮށްފައި ހުންނަ ޕެކޭޖުތައް، އެހެން ފައިސާއިން އާމްދަނީ ހޯދާ ފަތުރުވެރިންނަށް އަގުބޮޑުވުމެވެ.
އެމްއެމްއޭގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި އަހަރުގެ ދެވަނަ ކުއާޓަރުގައި ފަތުރުވެރިކަމުން ލިބުނު އާމްދަނީ ވަނީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅައިބަލާއިރު 13.4 ޕަސެންޓް ދަށްވެ، 974.17 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ވެއްޓިފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މުޅި އަހަރުގެ ޖުމްލަ އާމްދަނީ 2025 ވަނަ އަހަރަށް ވުރެ ކުޑަކޮށް އިތުރުވާނެ ކަމަށް ލަފާކޮށްފައި ވެއެވެ.
ރިޕޯޓުތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ރާއްޖެއަށް މިހާރު އޮތް އެންމެ ބޮޑު އިމްތިހާނަކީ ރަސްމީ ރޭޓު 15.42 ރުފިޔާގައި ހިފެހެއްޓުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެތެރެކުރާ މުދަލަށާއި ބޭރުގެ ދަރަނި އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާ މިންވަރަށް ބޭންކިން ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ޑޮލަރު ވަނުމާއި، ކާބޯތަކެއްޗާއި ތެލުގެ އަގު ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނެ ގޮތެއް ހޯދުމަކީ އެންމެ މުހިންމު ކަންތައްތަކެވެ.
