މިދިޔަ އަހަރުތެރޭ އެޗްއާރްސީއެމްއަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި ސިއްހީ ފަރުވާ ހޯދުމުގައި ދިމާވާ މައްސަލަތަކާއި ބަންދުގައި ބައިތިއްބާ ގައިސީންގެ ހައްގުތަކާ ގުޅޭ ގޮތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ގިނަ މައްސަލަތަކާއެކު ޖުމްލަ 645 މައްސަލައެއް ހުށަހަލާފައިވާ ކަަމށް އެ ކޮމިޝަނުން ބުނެފިއެވެ.
ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޝަން އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް (އެޗްއާރްސީއެމް) އިން މިއަދު އާންމުކުރި 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އަހަރީ ރިޕޯޓަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިންސާނީ ހައްގުތަކުގެ ހާލަތު ވަޒަންކޮށް، ކޮމިޝަނަށް ހުށަހެޅުނު މައްސަލަތަކާއި، އެ މައްސަލަތައް ތަހުގީގުކޮށް ނިންމި ގޮތުގެ މައްޗަށް އެކުލަވާލާފައިވާ ތަފްސީލީ ރިޕޯޓެކެވެ. އެ ރިޕޯޓުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ފާއިތުވި އަހަރަކީވެސް އިންސާނީ ހައްގުތައް ކަށަވަރުކުރުމުގައި ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކަށް ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހުނު އަހަރެކެވެ.
ހާއްސަކޮށް، އިގްތިސޯދީ ގޮތުންނާއި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން އައި ބަދަލުތަކާއެކު، އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ލިބެންޖެހޭ އަސާސީ ހައްގުތައް ފޯރުކޮށް ދިނުމުގައި ލަސްތަކެއް އުޅޭކަން އެ ކޮމިޝަނުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. އެ ރިޕޯޓު އެކުލަވާލުމުގައި ކޮމިޝަނުން ވަނީ މާލެއާއި އަތޮޅުތެރޭގެ އެކި ރަށްރަށަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި މީހުން ބައިތިއްބާ މަރުކަޒުތަކުގެ ހާލަތު ވެސް ވަރަށް ގާތުން ބަލާފައެވެ.
ރިޕޯޓު އާންމުކުރުމަށްފަހު އެޗްއާރްސީއެމްއިން ނެރުނު ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވަނީ، އިންސާނީ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑު ރާއްޖޭގައި ފުރިހަމައަށް އޮތް ނަމަވެސް، އެ ގާނޫނުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ރައްޔިތުންނަށް އޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަ މަންފާ ނުލިބޭ ކަމަށެވެ. އަދި މުއައްސަސާތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަންޖެހޭ ގުޅުން ކުޑަވުމުގެ ސަބަބުން، އަނިޔާ ލިބޭ ފަރާތްތަކަށް އިންސާފު ހޯދައިދިނުމަށް ހުރަސްއެޅޭ ކަންވެސް ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން އާންމުންގެ މެދުގައި އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރަންޖެހޭ ކަންވެސް ކޮމިޝަނުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ.
ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެޗްއާރްސީއެމްއަށް ޖުމްލަ 645 މައްސަލަ ވަނީ ހުށަހަޅާފައެވެ. މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 12 ޕަސެންޓްގެ އިތުރުވުމެކެވެ. ކޮމިޝަނަށް ހުށަހެޅުނު މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު ބައެއް ހިއްސާކުރަނީ ސިއްހީ ފަރުވާ ހޯދުމުގެ ހައްގާ ގުޅޭ މައްސަލަތަކެވެ. އެގޮތުން، ސިއްހީ ދާއިރާއާ ގުޅޭ 210 މައްސަލައެއް ވަނީ ހުށަހަޅާފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އެކަށީގެންވާ ސިއްހީ ފަރުވާ ނުލިބުމާއި، ހާއްސަ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ހޯދުމަށް އާސަންދަ މެދުވެރިކޮށް ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދިއުމުގައި ދިމާވާ ލަސްތަކާއި، އަތޮޅުތެރޭގެ ހޮސްޕިޓަލުތަކުގައި ޑޮކްޓަރުންނާއި ވަސީލަތްތައް މަދުވުމުގެ ޝަކުވާތައް ހިމެނެއެވެ. ހާއްސަކޮށް ނަފްސާނީ ބަލިތަކަށް ފަރުވާދޭނެ އެކަށީގެންވާ ނިޒާމެއް މުޅި ރާއްޖޭގައި ގާއިމުވެފައި ނެތުމަކީ ކަންބޮޑުވުމެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ.
ދެވަނައަށް އެންމެ ގިނައިން ހުށަހަޅާފައިވަނީ ބަންދުކޮށްފައި ތިބޭ މީހުންނާއި ގައިދީންގެ ހައްގުތަކާ ގުޅޭ މައްސަލަތަކެވެ. މި ބާވަތުގެ 185 މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، މީގެ ތެރޭގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހިމެނެނީ ޖަލުތަކުގެ ޖާގަ ކުޑަވުމާއި، އެކަށީގެންވާ ބޭސްފަރުވާ ނުލިބުމާއި، އަދި ބަންދުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް ލިބެންޖެހޭ އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްނުދިނުމުގެ މައްސަލަތަކެވެ. މީގެ އިތުރުން، މަސައްކަތްތެރިންގެ ޙައްޤުތަކާ ގުޅޭ 95 މައްސަލައެއް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ގިނައީ ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންނަށް މުސާރަ ނުދިނުމާއި، އިންސާނީ ކަރާމާތް ގެއްލޭ ފަދަ ދަށް ފެންވަރުގެ ތަންތަނުގައި އެމީހުން ގެންގުޅުމުގެ މައްސަލަތަކެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކާ ގުޅޭ 75 މައްސަލައެއް ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ޖިންސީ އަދި ޖިސްމާނީ އަނިޔާގެ މައްސަލަތަކާއި، ކުދިންނަށް ދޭންޖެހޭ ރައްކާތެރިކަން ނުދިނުމުގެ މައްސަލަތައް ހިމެނެއެވެ.
ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ނިޒާމީ މައްސަލައަކީ ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުގެ މެދުގައި އެކަށީގެންވާ ގުޅުމެއް ނެތުމެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް ކުރާ އަނިޔާއާއި، ގެވެށި އަނިޔާގެ މައްސަލަތަކުގައި ފުލުހުންނާއި، އިޖުތިމާޢީ އަދި ޢާއިލީ ތަރައްޤީއާ ބެހޭ ވުޒާރާއާއި، ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްދޭ ތަންތަނާ ދެމެދު މަޢުލޫމާތު ބަދަލުކުރުމުގައި ހުރި ހުރަސްތަކުގެ ސަބަބުން، އަނިޔާ ލިބޭ ފަރާތްތަކަށް ވަގުތުން ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ރައްކާތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ލަސްތަކެއް ކުރިމަތިވާކަން ކޮމިޝަނުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. އަދި މިފަދަ މައްސަލަތައް ތަޙުޤީޤުކޮށް ޝަރީޢަތާ ހަމައަށް ގެންދިއުމަށް ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނަގާކަންވެސް ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. ޝަރުޢީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން މައްސަލަތައް ނިމުން ލަސްވުމަކީ އިންސާފު ހޯދުމަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެއްކަމަށް އެޗްއާރްސީއެމްއިން ވަނީ ބުނެފައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ އިދާރާތަކަށް ބޭނުންވާ މިންވަރަށް ބަޖެޓާއި އިންސާނީ ވަސީލަތްތައް ލިބިފައި ނެތުމަކީވެސް އިންސާނީ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް އޮތް ބޮޑު ހުރަހެއް ކަމަށް ރިޕޯޓުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އަތޮޅުތެރޭގައި އިޖުތިމާޢީ މަސައްކަތްތެރިން ނެތުމުގެ ސަބަބުން، ނާޒުކު ޙާލަތްތަކުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެއެވެ. ޖަލުތަކުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މާފުށީ ޖަލާއި މާލޭ ޖަލުގައި ކެޕޭސިޓީއަށްވުރެ އިތުރަށް މީހުން ބައިތިއްބަން ޖެހުމުގެ ސަބަބުން، ޤައިދީންގެ މެދުގައި ބަލިމަޑުކަން ފެތުރުމާއި، ރިހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމަށް ހުރަސްއެޅިފައިވާކަން ކޮމިޝަނުން ވަނީ ތަފްސީލުކޮށްދީފައެވެ.
މި މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި އެޗްއާރްސީއެމްއިން ވަނީ މުހިންމު ހުށަހެޅުންތަކެއް ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް ހުށަހަޅާފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، ޖަލުތަކުގެ ތޮއްޖެހުން ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި އައު ޖަލެއް ބިނާކުރުމުގެ މަސައްކަތް އަވަސްކުރުމާއި، ސިއްހީ ފަރުވާގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކޮށް، ހާއްސަކޮށް ނަފްސާނީ ބަލިތަކަށް ފަރުވާދެވޭނެ އިންތިޒާމުތައް އަތޮޅުތެރޭގައި ގާއިމުކުރުން ހިމެނެއެވެ. އަދި އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ އިދާރާތަކުގެ ބަޖެޓު އިތުރުކޮށް، ފަންނީ މުވައްޒަފުން ތަމްރީނުކުރުމަށްވެސް ވަނީ ލަފާދީފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، މުއައްސަސާތަކުގެ މެދުގައި މައުލޫމާތު ހިއްސާކުރެވޭނެ ގައުމީ ވިއުގައެއް ގާއިމުކުރުމަށް ވެސް ކޮމިޝަނުން ވަނީ ގޮވާލާފައެވެ.
އެޗްއާރްސީއެމްގެ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އަހަރީ ރިޕޯޓު މިހާރު ވަނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ފޮނުވާފައެވެ. މި ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން މަޝްވަރާކުރުމަށް، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޓީން އަންނަ ހަފްތާގައި ހާއްސަ ބައްދަލުވުމެއް ބޭއްވުމަށް ވަނީ ތާވަލުކޮށްފައެވެ. މި ބައްދަލުވުމަށް ކޮމިޝަނުގެ މެންބަރުންނާއި، ކަމާގުޅޭ ވުޒާރާތަކުގެ އިސްވެރިން ހާޒިރުކުރުމަށް ކޮމިޓީން ވަނީ ނިންމާފައެވެ.
