ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބައެއް ކެފޭތަކާއި ރެސްޓޯރެންޓުތަކުގައި ޝީޝާ ބުއިމަކީ މިއަދު ވަރަށް އާންމު މަންޒަރެކެވެ. ހާއްސަކޮށް ޒުވާނުންގެ މެދުގައި މި އާދަ ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފެތުރިފައެވެ. މީގެ ކުރިން ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކުރުމާ މެދު މުޖުތަމައުގައި އޮތް ނުރަނގަޅު ތަސައްވުރު، ޝީޝާގެ ސަބަބުން ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ.
މި ދިރާސާގައި ބަލައިލާނީ ދިވެހި ޒުވާނުންގެ މެދުގައި ޝީޝާ ބުއިން އާންމުވެފައިވާ މިންވަރާއި، އުމުރާއި ޖިންސުގެ ތަފާތުތަކާއި، ކެފޭތަކަށް ގޮސް އުޅޭ މިންވަރުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި ހުޅަނގުގެ ސަގާފަތާއި މީސްމީޑިއާގެ ނުފޫޒުގެ އިތުރުން، ތައުލީމީ ފެންވަރާއި ވަޒީފާގެ ބާޒާރު ފަދަ އިގުތިސާދީ ކަންކަމާ ޝީޝާ ބުއިމާ ހުރި ގުޅުން ވެސް މި ލިޔުމުގައި ދިރާސާ ކުރާނެއެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ސިއްހީ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، މިއީ މުޅި މުޖުތަމައުގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާމަށް އަންނަމުންދާ ބަދަލުތައް ދައްކައިދޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ.
ތަފާސްހިސާބުތަކާއި ކެފޭތަކަށް ގޮސް އުޅޭ މިންވަރު
ދުނިޔޭގެ ސިއްޙަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) އިން އާންމުކޮށްފައިވާ ގްލޯބަލް ޔޫތު ޓޮބޭކޯ ސާވޭގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލް ކުދިންގެ ތެރެއިން 3.1 އިންސައްތަ ކުދިންނަކީ ޝީޝާ ނުވަތަ ގުޑުގުޑާ ބޯ ކުދިންނެވެ. މީގެ ތެރެއިން 14.9 އިންސައްތަ ކުދިން (16 އިންސައްތަ ފިރިހެން ކުދިން އަދި 13 އިންސައްތަ އަންހެން ކުދިން) އުމުރުން 10 އަހަރުވުމުގެ ކުރިން ޝީޝާގެ ރަހަ ބަލާފައި ވެއެވެ. ޝީޝާ ބޯ ޒުވާނުންގެ ތެރެއިން 24.9 އިންސައްތަ މީހުން ގޭގައި ޝީޝާ ބޯއިރު، 10.8 އިންސައްތަ މީހުން ކޮފީ ޝޮޕްތަކުގައި އަދި 12.4 އިންސައްތަ މީހުން ރެސްޓޯރެންޓުތަކުގައި ޝީޝާ ބޮއެވެ.
މާލޭގެ ކެފޭތަކަށް ބަލާއިރު، ހަވީރުން ފެށިގެން ދަންވަރާ ހަމައަށް ޒުވާނުން ގްރޫޕް ހަދައިގެން ޝީޝާ ބޯން ތިބޭ މަންޒަރު އާންމުކޮށް ފެނެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ފިރިހެނުންނަށް ހާއްސަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް އޮތުން ނިމުމަކަށް އައިސް، އަންހެން ކުދިންގެ މެދުގައި ވެސް މިކަން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އާންމުވެފައެވެ.
ހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (އެޗްޕީއޭ) ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކުރުމުގެ ސަބަބުން އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 150 ދިވެހިން މަރުވެއެވެ. އަދި ރާއްޖެއަށް އަހަރަކު 400 މިލިއަން ސިނގިރޭޓު އެތެރެކުރާއިރު، މީގެ އަގު 1.8 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރައެވެ. މި ބޮޑު ހަރަދުގެ ތެރޭގައި ޝީޝާއަށް ކުރާ ހަރަދު ވެސް ހިމެނެއެވެ.
ނޭޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް ސްޓެޓިސްޓިކްސްގެ މައުލޫމާތުތަކަށް ބަލާއިރު، ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ 45 އިންސައްތައަކީ އުމުރުން 18 އަހަރާއި 35 އަހަރާ ދެމެދުގެ ޒުވާނުންނެވެ. މި ބޮޑު އާބާދީގެ ތެރޭގައި ޝީޝާގެ ސަގާފަތް ފެތުރިގެން ދިއުމަކީ މުސްތަގުބަލުގައި ސިއްހީ ގޮތުންނާއި އިގުތިސާދީ ގޮތުން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެ ކަމެކެވެ.
ހުޅަނގުގެ އާދަތަކާއި މީސްމީޑިއާގެ ނުފޫޒު
ޒުވާނުންގެ މެދުގައި ޝީޝާ އާންމުވުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކާއި މެދުއިރުމަތީގެ ގައުމުތަކުގެ ލައިފްސްޓައިލް ނުވަތަ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅި ކޮޕީކުރުމެވެ. މީސްމީޑިއާގެ މަންސަތައް ކަމަށްވާ އިންސްޓަގްރާމް އަދި ޓިކްޓޮކް ފަދަ ވަސީލަތްތަކުން ފެންނަ މަންޒަރުތަކުގެ ސަބަބުން، ޝީޝާ ބުއިމަކީ "ކޫލް" ނުވަތަ ޒަމާނީ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ޒުވާނުންނަށް ވަނީ ސިފަކުރެވިފައެވެ.
ޔުނިސެފްގެ ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ޒުވާނުންނަށް ދުންފަތުގެ ބާވަތްތަކަށް ހުށަހެޅޭ އެންމެ ބޮޑު އެއް މަގަކީ މީސްމީޑިއާއެވެ. އިންފްލުއެންސަރުންނާއި މަޝްހޫރު ފަރާތްތަކުން ޝީޝާ ލައުންޖުތަކުގައި ނަގާފައި ހުންނަ ފޮޓޯތަކާއި ވީޑިއޯތައް އާންމު ކުރުމުން، އެއީ މުޖުތަމައު ބަލައިގަންނަ، މަތީ ފަންތީގެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ޒުވާނުންނަށް ގަބޫލުކުރެވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތުގެ ސަބަބުން ވެސް މިކަމަށް ނުފޫޒު ފޯރައެވެ. ރިސޯޓުތަކާއި ގެސްޓްހައުސްތަކުގައި ފަތުރުވެރިންނަށް ހާއްސަކޮށްގެން ހަދާފައި ހުންނަ ޝީޝާ ލައުންޖުތަކުގެ ސަގާފަތް، މަޑުމަޑުން މާލެއާއި އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްރަށުގެ ކެފޭތަކަށް ވަނީ ފޯރާފައެވެ. އެކި ރަހަތަކުގެ ޝީޝާ ލިބެން ހުރުމާއި، ފެނުގެ ތެރެއިން ދުން ފުރޭނިގެން އަންނާތީ އެއީ ސިއްހަތަށް ގެއްލުން ކުޑަ އެއްޗެއް ކަމަށް ހީކުރެވޭ ހީކުރުމަކީ ވެސް މީސްމީޑިއާގެ ޒަރީއާއިން ފެތުރިފައިވާ ކުށްހީއެކެވެ. ހަގީގަތަކީ، އެއް ގަޑިއިރު ވަންދެން ޝީޝާ ބުއިމަކީ 100 ސިނގިރޭޓު ބުއިމާ އެއްވަރުގެ ގެއްލުމެއް ލިބޭ ކަމެއް ކަމަށް ސިއްހީ މާހިރުން ވިދާޅުވެއެވެ.
ތައުލީމާއި ވަޒީފާގެ ބާޒާރުގެ އިތުރުން އިގުތިސާދީ ހާލަތު
ޝީޝާ ބުއިމުގެ އާދައާއި މުޖުތަމައުގެ އިގުތިސާދީ ހާލަތާ ވަރަށް ބޮޑު ގުޅުމެއް ވެއެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ މަސައްކަތްތެރިންގެ ޖަމިއްޔާ (އައިއެލްއޯ) އާއި ނޭޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް ސްޓެޓިސްޓިކްސް ގުޅިގެން ހަދާފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2024 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގެ ޒުވާނުންގެ ވަޒީފާނެތް ނިސްބަތް (ޔޫތު އަންއެމްޕްލޯއިމަންޓް ރޭޓް) ހުރީ 16.1 އިންސައްތައިގައެވެ. މިއީ މުޅި ގައުމުގެ އާންމު ވަޒީފާނެތް ނިސްބަތް ކަމަށްވާ 4.6 އިންސައްތައާ އަޅާބަލާއިރު ވަރަށް މަތީ އަދަދެކެވެ. ވަޒީފާއެއް ނެތި ހުސްވަގުތު ގިނަވުމާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަދުތައް ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ނަފްސާނީ ހާސްކަމުން ދުރުވުމަށް ގިނަ ޒުވާނުން ހިޔާރުކުރަނީ ކެފޭތަކުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުމެވެ.
ތައުލީމީ ފެންވަރަށް ބަލާއިރު، މަތީ ތައުލީމު ހާސިލުކޮށްގެން ތިބޭ ޒުވާނުންނަށް އެކަށީގެންވާ ވަޒީފާ ނުލިބުމުގެ މައްސަލަ ރާއްޖޭގައި ބޮޑެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ މާޔޫސްކަމުގެ ތެރެއިން، އެކުވެރިންނާ ބައްދަލުކޮށް ވާހަކަދައްކައިލުމަށް ޝީޝާ ކެފޭތައް ވަނީ މުހިންމު މަރުކަޒަކަށް ވެފައެވެ.
ޝީޝާ ބުއިމަކީ ހަރަދު ބޮޑު ކަމަކަށް ވީނަމަވެސް، ގްރޫޕް ހަދައިގެން ބިލު ބަހާލައިގެން ދެއްކުމުގެ ސަގާފަތެއް އޮތުމުން، އާމްދަނީ މަދު ޒުވާނުންނަށް ވެސް މިކަމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. މާލޭގެ ކުލި ބޮޑުވުމާއި، ގޭބިސީތަކުގައި އެކަށީގެންވާ ޖާގަ ނެތުމަކީ ވެސް ޒުވާނުން ބޭރުގައި، ހާއްސަކޮށް ކެފޭތަކުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރަން މަޖުބޫރުވާ އެއް ސަބަބެވެ.
ޒުވާނުންގެ އަމިއްލަވަންތަކަމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލު
ޝީޝާ ބުއިމަކީ މިއަދު ހަމައެކަނި ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކުރުމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ޒުވާނުންގެ އަމިއްލަވަންތަކަން (އައިޑެންޓިޓީ) ދައްކުވައިދޭ ކަމަކަށް ވަނީ ވެފައެވެ. ކުރީ ޒަމާނުގައި ދިވެހިންގެ އިޖުތިމާއީ ބައްދަލުވުންތައް ބާއްވަމުން އައި ހޮޅުއަށިތަކާއި ޖޯލިފަތިތަކުގެ ބަދަލުގައި، މިއަދުގެ ޒުވާނުންގެ "ހޮޅުއަށި" ކަމަށް ވެފައިވަނީ ޝީޝާ ކެފޭތަކެވެ.
ދިވެހި މުޖުތަމައުގައި ކުރިން އޮތް ހަރުކަށި އިޖުތިމާއީ މިންގަނޑުތަކުން ބޭރުވެ، މިނިވަންކަމާއެކު އުޅުމުގެ ރަމްޒެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ޒުވާނުން ޝީޝާ ބޭނުންކުރެއެވެ. ހާއްސަކޮށް އަންހެން ކުދިންގެ މެދުގައި ޝީޝާ އާންމުވުމަކީ، ޖިންސީ ތަފާތުކުރުންތަކާ ދެކޮޅަށް ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ދެވޭ ރައްދެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ބައެއް އިޖުތިމާއީ ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ސިފަކުރެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، މާލޭގެ ކާރޫބާރޫ ބޮޑު ދިރިއުޅުމުގައި، ހިތްހަމަޖައްސައިލުމަށް ދާނެ ޕާކުތަކާއި މައިދާންތައް މަދުވުމުގެ ސަބަބުން، ކެފޭތަކަކީ ޒުވާނުންގެ މައިގަނޑު އިޖުތިމާއީ މާހައުލަށް ވަނީ ވެފައެވެ. މި ބަދަލުވަމުންދާ ވައްޓަފާޅިއާއެކު، ޝީޝާ ބުއިމަކީ އެކުވެރިކަން ބަދަހިކުރުމަށާއި، ވިޔަފާރީގެ ބައްދަލުވުންތަކަށް ވެސް ބޭނުންކުރާ ވަސީލަތަކަށް ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ.
ޔުނިސެފްގެ ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ޒުވާނުންގެ ތެރެއިން 62 އިންސައްތަ ކުދިންނަށް އެކުވެރިއަކު ޝީޝާ ނުވަތަ ވޭޕް ދީފިނަމަ ނޫނެކޭ ބުނަން ކެރުނު ނަމަވެސް، 20 އިންސައްތަ ކުދިންނަށް އެކަން ކުރަން އުނދަގޫވެއެވެ. މިއިން ދައްކައިދެނީ ޕިއާ ޕްރެޝާ ނުވަތަ އެކުވެރިންގެ ނުފޫޒު އޮތް މިންވަރެވެ.
ކުރިމަގަށް އޮތް އަސަރުތަކާއި އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް
ޒުވާނުންގެ މެދުގައި ޝީޝާ ބުއިން އާންމުވަމުންދާ ދިއުމަކީ، ރާއްޖޭގެ އިޖުތިމާއީ އަދި އިގުތިސާދީ ހާލަތު އޮތް ގޮތް ވަރަށް ސާފުކޮށް ދައްކައިދޭ ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ސިއްހީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ ވަޒީފާ ނެތުމާއި، މުނިފޫހިފިލުވާނެ ހެޔޮ ގޮތްތައް ނެތުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.
ސަރުކާރުން ވަނީ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން، 2007 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ 1 ގެ ފަހުން އުފަންވި ކުދިންނަށް ދުންފަތުގެ ބާވަތްތައް ވިއްކުން މަނާކުރާ ޖެނެރޭޝަނަލް ޓޮބެކޯ ބޭން ތަންފީޒު ކުރަން ނިންމާފައެވެ. އަދި 2024 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހުން ފެށިގެން ވޭޕް އެތެރެކުރުން ވެސް ވަނީ މަނާކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ގާނޫނުތައް ތަންފީޒު ކުރުމުގެ އިތުރުން، ޒުވާނުންނަށް ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް ފަހިކޮށްދިނުމާއި، ކުޅިވަރާއި ފަންނުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއިން ކުރިއަށްދެވޭނެ މަގުތައް ތަނަވަސްކޮށް ދިނުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ.
މިހާރު އޮތް އެންމެ ބޮޑު ސުވާލަކީ، ޓްރެންޑްވަމުން ދާ މި ޝީޝާ އާދައާއެކު ރާއްޖޭގެ ޒުވާން މުސްތަގުބަލަށް އަންނާނީ ކޮންކަހަލަ ބަދަލެއްތޯއެވެ.
