އަމިއްލަ ބޭންކު އެކައުންޓުގައި އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއް ހުރެފައި، އެއިން އެންމެ ލާރިއެއްވެސް ނެގުމަށް ބޭންކުން ހުއްދަ ނުދޭ ހާލަތެއް ތަސައްވުރު ކޮށްލާށެވެ. އެކައުންޓުގައި ފައިސާ ހުރިކަން ތިބާއަށް ފެނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ފައިސާ ބޭނުންކޮށްގެން ކާބޯތަކެތި ގަނެ، ކުލި ދައްކައި، ނުވަތަ އެހެން ކަމަކަށް ހަރަދުކުރުމުގެ އެއްވެސް އިހުތިޔާރެއް ތިބާއަކަށް ނޯވެއެވެ. މިއީ ހަމަ ސީދާ އީރާނަށް މިއަދު ކުރިމަތިވެފައިވާ ހާލަތެވެ.
ގައުމީ ފެންވަރުގައި ބަލާއިރު، އީރާނުގެ 100 ބިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ޑޮލަރު ވަނީ ބޭރު ގައުމުތަކުގެ ބޭންކުތަކުގައި ހިފަހައްޓާފައެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ އިސްލާމްއާބާދުގައި އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު މިހާރު ކުރިއަށްދާ ސުލްހައިގެ މަޝްވަރާތަކުގައި، އެންމެ ބޮޑު ބަހުސަކަށް ވެފައިވަނީވެސް ހިފަހައްޓާފައިވާ މި ފައިސާގެ މައްސަލައެވެ.
ހިފަހައްޓާފައިވާ މުދަލާއި ފައިސާއަކީ ކޮބާ؟
ގައުމެއްގެ ނުވަތަ ފަރުދެއްގެ މުދަލާއި ފައިސާ "ފްރީޒްކުރުން" ނުވަތަ ހިފެހެއްޓުމޭ ބުނާ ބަހުގެ މާނައަކީ ކޮބައިތޯ ދެނެގަތުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ ނިޒާމުގައި، ފައިސާ ހިފެހެއްޓުމޭ ބުނެވެނީ، އެ ފައިސާގެ ވެރިފަރާތަށް އެ ފައިސާ ބޭނުންކުރުން، ވިއްކުން، ނުވަތަ އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުކުރުން ވަގުތީގޮތުން މަނާކުރުމަށެވެ. މިއީ އާންމުގޮތެއްގައި ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ދަށުން، ނުވަތަ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން، ނުވަތަ ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކާ ހިލާފުވުމުން އަޅާ ފިޔަވަޅެކެވެ.
އީރާނުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މީގެ މާނައަކީ އެ ގައުމުން ބޭރު ގައުމުތަކަށް ތެޔޮ ވިއްކައިގެން ހޯދާފައިވާ އާމްދަނީ، ބޭރުގެ ބޭންކުތަކުގައި ހުރި ނަމަވެސް، އެ ފައިސާ އަނބުރާ އީރާނަށް ގެންދިޔުމުގެ ނުވަތަ ބައިނަލްއަގުވާމީ ބާޒާރުން މުދާ ގަތުމަށް އެ ފައިސާ ބޭނުން ކުރުމުގެ ހުއްދަ އީރާނުގެ ސަރުކާރަށް ނެތުމެވެ. މިއީ ގައުމެއްގެ އިގުތިސާދަށް ދެވޭނެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގެއްލުމެވެ.
ފައިސާ ހިފެހެއްޓުމުގެ ތާރީހު
އީރާނުގެ ފައިސާ ހިފެހެއްޓުމުގެ ތާރީހަކީ ވަރަށް ދިގު، އަދި އެހާމެ އުނދަގޫ ތާރީހެކެވެ. މިކަން ފެށިގެން އައީ 1979 ވަނަ އަހަރު އީރާނަށް ގެނައި އިސްލާމީ އިންގިލާބާ ގުޅިގެންނެވެ. އެ އަހަރު އީރާނުގެ ދަރިވަރުންތަކެއް ވަނީ ތެހެރާނުގައި ހުންނަ އެމެރިކާގެ އެމްބަސީއަށް ވަދެ، އެމެރިކާގެ 66 ރައްޔިތަކު ރަހީނުކޮށްފައެވެ. މިކަމަށް ރައްދު ދިނުމުގެ ގޮތުން، އެމެރިކާގެ އޭރުގެ ރައީސް ޖިމީ ކާޓާ ވަނީ އީރާނުގެ ފައިސާތައް ހިފެހެއްޓުމަށް އަމުރު ކުރައްވާފައެވެ.
އޭގެ ފަހުން ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރުގެ ތެރޭގައި، އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ އަދި ބެލިސްޓިކް މިސައިލް ޕްރޮގްރާމްތަކާ ގުޅިގެން އެމެރިކާއާއި ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކުން ވަނީ އީރާނާ ދެކޮޅަށް އެތައް ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅާފައެވެ. މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން އީރާނުގެ އިތުރު ފައިސާތައް ދިޔައީ ހިފެހެއްޓެމުންނެވެ. ނަމަވެސް މި ދިގު މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ބައެއް ލުއިތައްވެސް ލިބިފައި ވެއެވެ.
އެގޮތުން 2015 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާގެ ރައީސް ބަރަކް އޮބާމާގެ ވެރިކަމުގައި ސޮއިކުރެވުނު ނިއުކްލިއާ އެއްބަސްވުން (ޖޭސީޕީއޯއޭ) ގެ ދަށުން، އީރާނަށް ވަނީ ހިފަހައްޓާފައިވާ ފައިސާގެ ބޮޑު ބައެއް އަނބުރާ ލިބިފައެވެ. ނަމަވެސް 2018 ވަނަ އަހަރު ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ވަނީ އެއްބަސްވުން އުވާލައްވައި، އަލުން ފިޔަވަޅުތައް އަޅުއްވައި، ފައިސާތައް އަނެއްކާވެސް ހިފަހައްޓަވާފައެވެ.
އެންމެ ފަހުން މިފަދަ ކަމެއް ހިނގާފައިވަނީ 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގައެވެ. އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު ވެވުނު ގައިދީން ބަދަލުކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، ދެކުނު ކޮރެއާގައި ހިފަހައްޓާފައި ހުރި އީރާނުގެ 6 ބިލިއަން ޑޮލަރު ގަތަރަށް ބަދަލުކުރުމަށް އެމެރިކާއިން ހުއްދަ ދިނެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން، އޮކްޓޯބަރު މަހު ހިނގައިދިޔަ ހަމަނުޖެހުންތަކާ ގުޅިގެން، އެމެރިކާއިން ވަނީ ގަތަރުގައި ހުރި އެ ފައިސާ ބޭނުންކުރުމުގެ ހުއްދަ އީރާނަށް ނުދިނުމަށް ނިންމާފައެވެ.
ފައިސާ ހުރީ ކޮން ގައުމުތަކެއްގައި؟
އީރާނުގެ 100 ބިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ޑޮލަރު ހުރީ އެންމެ ގައުމެއްގައެއް ނޫނެވެ. މި ފައިސާ ވަނީ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައިވާ ބޭންކުތަކަށް ބެހިފައެވެ. މީގެ ތެރެއިން ގިނަ ފައިސާއަކީ އީރާނުން ތެޔޮ ގަތް ގައުމުތަކުން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާއެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އީރާނުގެ އެންމެ ގިނަ ފައިސާ ހުރީ ޗައިނާގައެވެ. އެއީ ގާތްގަނޑަކަށް 20 ބިލިއަން ޑޮލަރެވެ. މީގެ އިތުރުން އިންޑިއާގައި 7 ބިލިއަން ޑޮލަރު، އަދި އަވަށްޓެރި އިރާގުގައި 6 ބިލިއަން ޑޮލަރު ހުރިކަމަށް އަންދާޒާ ކުރެވެއެވެ.
ދެކުނު ކޮރެއާއިން ގަތަރަށް ބަދަލުކުރި 6 ބިލިއަން ޑޮލަރު އަދިވެސް ހުރީ ގަތަރުގެ ބޭންކުތަކުގައެވެ. މީގެ އިތުރުން ޖަޕާނުގައި 1.5 ބިލިއަން ޑޮލަރު، ލަގްޒަމްބާގް ފަދަ ވިލާތުގެ އިއްތިހާދުގެ ގައުމުތަކުގައި 1.6 ބިލިއަން ޑޮލަރު، އަދި ސީދާ އެމެރިކާގައި 2 ބިލިއަން ޑޮލަރު ހިފަހައްޓާފައިވާ ކަމަށް މައުލޫމާތު ލިބެއެވެ. މި ފައިސާތަކަކީ އީރާނުގެ އިގުތިސާދަށް ނުހަނު ބޭނުންތެރި، ނަމަވެސް އަތްނުލެވޭ ގޮތަށް ހުރި ބޮޑު ހަޒާނާއެކެވެ.
މި ފައިސާ އީރާނަށް މުހިންމުވަނީ ކީއްވެ؟
އީރާނަށް މި ފައިސާ އަނބުރާ ލިބުމަކީ އެ ގައުމުގެ ދިރިހުރުމާ ގުޅިފައިވާ މައްސަލައެކެވެ. އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން އަޅާފައިވާ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން އީރާނުގެ އިގުތިސާދު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހީނަރުވެފައެވެ. ގައުމީ ފައިސާ ކަމަށްވާ ރިޔާލްގެ އަގު ވަރަށް ބޮޑަށް ވެއްޓި، ތަކެތީގެ އަގުތައް ވަނީ އިންތިހާއަށް އުފުލިފައެވެ. މި އިގުތިސާދީ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅާއި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ކުރީކޮޅު އީރާނުގައި ވަނީ ބޮޑެތި މުޒާހަރާތަކެއްވެސް ކޮށްފައެވެ.
އިގުތިސާދީ މާހިރުން ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، 100 ބިލިއަން ޑޮލަރަކީ އީރާނުގެ ޖީޑީޕީގެ ގާތްގަނޑަކަށް ހަތަރުބައިކުޅަ އެއްބަޔާ އެއްވަރުގެ އަދަދެކެވެ. މި ފައިސާ ލިބިއްޖެނަމަ، އީރާނުގެ ފައިސާގެ އަގު ހިފެހެއްޓުމަށާއި، ބާވެފައިވާ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ކަމަށްވާ ތެޔޮ ނަގާ ކާރުހާނާތަކާއި، ފެނާއި ކަރަންޓުގެ ނިޒާމުތައް އާކުރުމަށް ބޮޑު އެހީއަކަށް ވެގެންދާނެއެވެ. އަދި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ލިބިފައިވާ ގެއްލުންތައް ފޫބެއްދުމަށްވެސް މި ފައިސާ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާނެއެވެ.
މަޝްވަރާތަކާއި ޖިއޯޕޮލިޓިކަލް ނުފޫޒު
ޕާކިސްތާނުގެ އިސްލާމްއާބާދުގައި މިހާރު ކުރިއަށްދާ މަޝްވަރާތަކުގައި އީރާނުން ދަނީ އެ ގައުމުގެ ޖިއޯޕޮލިޓިކަލް ބާރުވެރިކަން ބޭނުން ކުރަމުންނެވެ. އީރާނުގެ ގާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގެ ރައީސް މުހައްމަދު ބާގިރު ގަލިބާފް ވަނީ، ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމަކަށް އައުމުގެ ކުރިން އީރާނުގެ ހިފަހައްޓާފައިވާ ފައިސާ ދޫކޮށްލަންޖެހޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. ހާއްސަކޮށް ގަތަރުގައި ހުރި 6 ބިލިއަން ޑޮލަރު ވަގުތުން ދޫކޮށްލުމަށް އީރާނުން ދަނީ ބާރުއަޅަމުންނެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ދުނިޔޭގެ ތެލުގެ ވިޔަފާރީގެ ބޮޑު ބައެއް ހުރަސްކުރާ ސްޓްރެއިޓް އޮފް ހުރުމޫޒް ނުވަތަ ހުރުމޫޒު ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ ބޯޓުފަހަރުން ފީއެއް ނެގުމަށް އީރާނުން ވަނީ ހުށަހަޅާފައެވެ. މިއީ އެމެރިކާއާއި ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކަށް ކުރިމަތިކުރުވާ ވަރަށް ބޮޑު ފިއްތުމެކެވެ. ސަބަބަކީ އެ ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުފަތުރަށް އެއްވެސް ހުރަހެއް އެޅިއްޖެނަމަ، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު އިންތިހާއަށް އުފުލިގެންދާނެތީއެވެ. އެހެންކަމުން، އީރާނުގެ ފައިސާ ދޫކޮށްލުމަކީ ހަމައެކަނި އީރާނުގެ އިގުތިސާދާ ގުޅިފައިވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުޅި ދުނިޔޭގެ އިގުތިސާދާއި ސަލާމަތާވެސް ގުޅިފައިވާ ނުހަނު ނާޒުކު މައްސަލައެކެވެ.
އީރާނުގެ 100 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި މާލީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އެއީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ސިޔާސަތާއި، ތާރީހީ ހަމަނުޖެހުންތަކާއި، އަދި ގައުމެއްގެ އިގުތިސާދީ ދިރިހުރުމާ ގުޅިފައިވާ އުނދަގޫ މައްސަލައެކެވެ. މަޝްވަރާގެ މޭޒުދޮށުގައި ދެފަރާތުން ތިބިއިރު، މި ފައިސާ ދޫކޮށްލުމަކީ މެދުއިރުމައްޗަށް ސުލްހައިގެ އާ ފެށުމެއް ގެނެސްދޭނެ ކަމެއް ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. ނުވަތަ އެކަން ނުވެއްޖެނަމަ، ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ދޮރު އިތުރަށް ހުޅުވިގެންދާނެ ކަމެއް ކަމުގައިވެސް ވެދާނެއެވެ.
