ތިލަދުންމަތީ އުތުރުބުރީގައި އޮންނަ ބާރަށަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީހާއި ސަގާފަތުގެ ތެރެއިން ނުހަނު ފާހަގަކޮށްލެވޭ މުހިންމު ރަށެކެވެ. ރަށުގެ ގުދުރަތީ ރީތިކަމާއި، ވަށައިގެންވާ ކަނޑޫފާތަކުގެ އިތުރުން، މިރަށަކީ ދިވެހިންގެ މިނިވަންކަމުގެ ޖިހާދުގައި ރަން އަކުރުން ފަވާލެވިފައިވާ ބިމެކެވެ.
ހއ. ބާރަށަކީ އާބާދީގެ ގޮތުން ބަލާއިރު އެ އަތޮޅުގެ އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު އެއް ރަށެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 2000 އާ ގާތްކުރާ އާބާދީއެއް އޮންނަ މި ރަށުގެ ރައްޔިތުންނަކީ އެކުވެރި، ހީވާގި ބައެކެވެ. ރަށުގެ އިގްތިސާދު ބިނާވެފައި ވަނީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މަސްވެރިކަމާއި، ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ވަޒީފާގެ އެކި ދާއިރާތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ތާރީހުގެ ތެރެއިން ކަޅުއޮށްފުންމި ބެންނެވުން: މިނިވަންކަމުގެ ބިންގާ
ބާރަށުގެ ތާރީހުން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ އުތީމު ތިން ބޭފުޅުން ޕޯޗުގީޒުންގެ އަތްދަށުން ރާއްޖެ ސަލާމަތްކުރުމަށް ކުރެއްވި ޖިހާދުގައި ބޭނުންކުރެއްވި "ކަޅުއޮށްފުންމި" ބެންނެވި ރަށަކީ ބާރަށް ކަމުގައި ވުމެވެ. މި އޮޑި ބެންނެވުމަށްޓަކައި ބާރަށް ހިޔާރުކުރެއްވި ސަބަބަކީ އެ ރަށުގެ ވަށައިގެންވާ ބޯ ކަނޑޫފަލުގެ ސަބަބުން ޕޯޗުގީޒުންގެ ލޯތަކަށް ސިއްރުން މަސައްކަތް ކުރެވުމެވެ. މިއަދުވެސް ބާރަށުގެ ކަނޑޫފާ ސަރަހައްދަކީ އެ ތާރީހީ ހަނދާންތައް އާކޮށްދޭ ދިރިހުރި ހެއްކެކެވެ.
މިއޮޑިކޮޅު ބެންނެވި އޮޑިވަޅާއި، ހަރުގެ އެޅުއްވުމަށް ޖެއްސެވި ނިކަމުޑިތައް ރޯވެ ބޮޑެތި ގަސްގަހަށްވެ އަދިވެސް އެގަސްތައް އެމަގުގެ ދެފަރާތުގައި މިހާރުވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އަދި އެބޭފުޅުން މިއޮޑި ކޮޅު ބެންނެވުމަށް ހަރުގެ އެޅުއްވެވިއިރު މާތްﷲގެ ވާގިފުޅުން އެބޭފުޅުންނަށް ދެއްވި ބަރަކާތެއް ކަމަށް ބުނެވޭ އަރިފަނުން ވާރޭ ހިޔާވުން ހަމައެކަނި ލިބިފައިވާ ރަށަކީވެސް މިރަށަށްވުން ހާއްސަ ގޮތެއްގައި މިހާރުވެސް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ބާރަށުގައި ހުރި ކަޅުއޮށްފުންމި ބެންނެވި މަގާއި، އެމަގުގައިހުރި 2 ވަޅަކީ ކަޅުއޮށްފުންމި ބެންނެވިއިރު ދެލިއުނބަށް ފެންޖެއްސެވުމަށާއި، އަދިވެސް އެކަމާ ގުޅޭ ކަންކަމަށް ފެން ބޭނުން ކުރެއްވި ދެ ވަޅެއެވެ. މިދެވަޅު ހަދާފައިވަނީ ވެލިގަލާއި، އުވަ ބޭނުންކޮށް، ފެނާ ހަމާގައި ޅޮސް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. މިދެ ވަޅުން ކުރެ އިރުމަތީގައި ހުރި ވަޅުގައި ކަޅުއޮށްފުންމިއަށް ބޭނުންވާ މަދަނާ، ދެލި ފުނޑުއްވި ކަޅު ހިލަ ދާ މިހާރުވެސް އެބައޮތެވެ. އަދި ކަޅުއޮށްފުންމި ބެންނެވިއިރު ވަޅު ހެދުމަށް ކޮނެގެން ނެގި ފަސްގަނޑު މަގުގެ އުތުރު ފަރާތުގައި އެބައޮތެވެ.
މިދެވަޅު މިގޮތަށް ބެހެއްޓުމަށް ރައްޔިތު ފެންވަރުގައި މިމަގު ކުނިކަހާ ސާފުތާހިރުކޮށް ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ވަޅުދިޔަ ހިއްކާ ހަދައެވެ. އަދި ސަރުކާރުން މިހާރު ދެފަހަރެއްގެ މަތީން އެދެވަޅު ވަށައިގެން ފޫޓު ފާރުލާ، އެތަނަށް ވަދެ ނިކުތުމަށް ދޮރެއް ލާފައިވެއެވެ.
ކަމަނާމަގު: ލޯތްބާއި ގަދަރުގެ ރަމްޒެއް
ބާރަށުގައި އޮންނަ "ކަމަނާމަގު" އަކީވެސް އެ ރަށުގެ ތާރީހާ ގުޅިފައިވާ މުހިންމު މަގެކެވެ. މި މަގަކީ އުތީމު ތިން ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން މުހައްމަދު ތަކުރުފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ބާރަށު ކަމަނާ (ކަމަނާފާނު) އަށްޓަކައި ހާއްސަކުރެވިގެން ހެދިފައިވާ މަގެއް ކަމަށް ތާރީހީ ރިވާޔަތްތަކުން އެނގެއެވެ. މި މަގަކީ ރަށުގެ ތާރީހީ ވަރުގަދަ ގުޅުންތަކާއި، އުތީމު އާއިލާއަށް ބާރަށު ރައްޔިތުން ކުރި އިހުތިރާމް ދައްކުވައިދޭ ނިޝާނެކެވެ.
ބުނެވޭގޮތުގައި، މި މަގަށް "ކަމަނާމަގު" ގެ ނަމުން ނަންދެވިފައި ވަނީ އީދު ކުޅިވަރުގެ ތެރެއިން ހިނގައި ދިޔަ ހާދިސާއަކަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. އެއީ، ބާރަށުގައި ބޭއްވުނު އީދު ކުޅިވަރުގެ ތެރޭގައި، ބާރަށު ބޯށިވަލު ބުޅާފާތިމާ (ރެހެންދި ގޮއްޔެ)، އުތީމު މުހަންމަދު ތަކުރުފާނުގެ ބޮލަށް ގޮންޖެއްސެވުމާ ގުޅިގެން ހިނގި ކަންތައްތަކެކެވެ. އެކަމަނާގެ ގޮންޖެހުމަށް އިޖާބަދެއްވައި، ތަކުރުފާނު އެކަމަނާ ގޮވައިގެން ރަށުގެ އިރުމަތީ ފުއްޓަރު ފަރާތަށް ވަޑައިގަތުމަށް ބޭނުންކުރެއްވި މަގަކީ މިއެވެ. މި ދަތުރުގެ ތެރެއިން އެ ދެބޭފުޅުން އެކަކު އަނެކަކަށް ލޯބި ހުށަހަޅުއްވައި، ކައިވެނި ކުރެއްވުމަށް އިގުރާރުވެވަޑައިގަތް ކަމަށް ތާރީހީ ރިވާޔަތްތަކުން އެނގެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ބާރަށުގައި އޮންނަ "އީދުކުޅޭ މަގު" އަކީ ޕޯޗުގީޒުންގެ އިސްތިއުމާރުގެ ދުވަސްވަރު، ވިޔަޒޯރު ބާރަށުގައި އަތޮޅުވެރިކަން ކުރިއިރު، އީދު ކުޅިވަރުގެ ހުރިހާ ހަރަކާތްތަކެއް ހިންގި މައި މަރުކަޒެވެ. މި މަގުތަކަކީ ހަމައެކަނި ދަތުރުފަތުރުކުރާ މަގުތަކެއް ނޫނެވެ. ބާރަށުގެ ސަގާފީ އަދި އިޖުތިމާއީ ދިރިއުޅުމުގެ ތެރެއިން އުފެދިފައިވާ މިއީ ތާރީހީ މަގެކެވެ.
ކަމަނާމަގާއި އީދާ އޮތް މި ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ބާރަށުގެ ރައްޔިތުން މިއަދުވެސް އަންނަނީ ހާއްސަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ. އެގޮތުން މަގުގެ ދެފަރާތުގައި ދިވެހި ރުއް އިންދައި، ރަށުގެ އަންހެންވެރިން އިސްނަގައިގެން މަގު ކޮށައި ސާފުކޮށް ބެލެހެއްޓުމަކީ މި ތާރީހީ ހަނދާންތައް ދިރުވުމަށް ކުރެވޭ މުހިންމު މަސައްކަތެކެވެ. ކަމަނާމަގަކީ ބާރަށުގެ ތާރީޚާއި، ލޯތްބާއި، އަދި އީދުގެ އުފާވެރި ހަނދާންތައް ރަމްޒުކޮށްދޭ ދިރިހުރި ނިޝާނެކެވެ.
ބާރަށު ދިގު ބަތްޕެން: ދިވެހި ރަހަތަކާއި އާދަކާދައިގެ މުއްސަނދިކަން
"ބާރަށު ދިގު ބަތްޕެން" މިއީ އެ ރަށުގެ އަމިއްލަވަންތަކަމާއި، މެހެމާންދާރީގެ ރަމްޒެކެވެ. މިއީ މީގެ އެތައް އަހަރެއް ކުރިން ފެށިގެން އެ ރަށުގައި ތައްޔާރުކުރަމުން އަންނަ ހާއްސަ ކެއުމެކެވެ. މި ބަތްޕެނުގެ ތާރީހީ ވާހަކަ އެންމެ ބޮޑަށް ގުޅެނީ މުހައްމަދު ތަކުރުފާނު އާއި އުތީމު ބޭފުޅުން ޕޯޗުގީޒުންގެ އަޅުވެތިކަމުން ރާއްޖެ ސަލާމަތްކުރުމަށް ކުރެއްވި ޖިހާދާ އެވެ. ބާރަށަކީ ކަޅުއޮށްފުންމި ބަނދެ، އެ މަނިކުފާނު ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން މަޑުކުރެއްވި ރަށަށް ވުމާއެކު، އެ ދުވަސްވަރު ބާރަށު ރައްޔިތުން އެ ބޭފުޅުންނަށް އެރުވި މެހެމާންދާރީގައި މި ބަތްޕެން މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރި ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.
"ދިގު ބަތްޕެން" މި ނަން މި ކެއުމަށް ދެވިފައިވަނީ އޭގެ ހާއްސަ ސިފައަކަށް ބަލައިގެންނެވެ. މިއީ އާދައިގެ ބަތްޕެނަށްވުރެ އޮލަ، އަދި ކާއިރު ދެމޭ ގޮތެއް ހުންނަ ބަތްޕެނެކެވެ. މި ބަތްޕެން ތައްޔާރުކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ މައިގަނޑު ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހަނޑޫ، ކާށިކިރު، ކަނޑު މަސް، މުރަނގަފަތް، ލޮނު، ފިޔާ، މިރުސް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ރަހަ މީރުކުރުމަށްޓަކައި ކާފުރުތޮޅި، ފޮނިތޮށި އަސޭމިރުސް ފަދަ ބާވަތްތައް ވެސް ބޭނުންކުރެއެވެ.
ޒަމާނަށް އައި ބަދަލުތަކާ އެކުވެސް، ބާރަށު ރައްޔިތުން ވަނީ މި ތާރީހީ ކެއުން އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ފޯރުކޮށް ދިނުމުގައި ނަމޫނާ ދައްކާފައެވެ. މިއަދުވެސް ބާރަށަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މެހެމާނުންނަށް މަރުހަބާ ކިޔުމުގައި "ދިގު ބަތްޕެން" އަކީ ކޮންމެހެންވެސް ހިމަނަންޖެހޭ ކައުމެކެވެ. ހާއްސަކޮށް އީދު ދުވަސްތަކާއި، ރަށު ފެންވަރުގައި ބާއްވާ ބޮޑެތި މުނާސަބަތުތަކުގައި މި ބަތްޕެން ތައްޔާރުކުރުމަކީ ބާރަށުގެ ރީތި އާދަކާދައެކެވެ. އެގޮތުން މި އީދަށް ވެސް ދިގު ބަތްޕެން އެ ރަށުގެ ދެ އަވަށުގައި ވަނީ ފަހު ރޯދަ ދުވަހު ރޯދަ ވީއްލާ ވަގުތަށް ކައްކާފައެވެ.
މިހާރު މި ކެއުން ވަނީ ހަމައެކަނި ބާރަށަށް ހާއްސަ ކެއުމަކުން ބޭރުވެ، މުޅި ރާއްޖެއަށް މަޝްހޫރު ސަގާފީ ކެއުމަކަށް ވެފައެވެ. ގިނަ ފަތުރުވެރިންނާއި، އަތޮޅުތެރޭގެ މީހުންވެސް ބާރަށަށް ދަނީ މި ހާއްސަ ބަތްޕެނުގެ ރަހަ ބަލާލުމުގެ ބޭނުމުގައެވެ. ރަށުގެ އަންހެންވެރިންނާއި ފިރިހެނުން ގުޅިގެން، ބޮޑެތި ތެލިތައް ދަރު އުނދުނުގައި ޖައްސައިގެން މި ތައްޔާރުކުރާ މަންޒަރަކީ އިޖުތިމާއީ ބަދަހިކަން ރަމްޒުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
ބާރަށަކީ ހަމައެކަނި ގުދުރަތީ ރީތި ރަށެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދިވެހި ގައުމިއްޔަތާއި، މިނިވަންކަމާއި، ތާރީހީ ގުޅުންތަކުގެ މުހިންމު ސަފުހާތަކެއް އެކުލެވިގެންވާ އެއްބައިވަންތަކަން ދައްކުވައިދޭ އުފާވެރި މުޖުތަމައުއެކެވެ. ބާރަށުގެ ކޮންމެ ގަހަކާއި، ކޮންމެ މަގަކުން ވެސް ކިޔައިދެނީ ފަހުރުވެރި ދިވެހި ތާރީހުގެ ވާހަކަތަކެވެ.
