ދެކުނު އޭޝިއާގެ ގައުމުތައް އެއް މޭޒެއްގެ ދޮށަށް ގެނައުމަށް އުފައްދާފައިވާ ސާކް ޖަމިއްޔާގެ ބައްދަލުވުންތައް މެދުކެނޑިފައި އޮންނަތާ މިހާރު 12 އަހަރު ވެއްޖެއެވެ. މި ދިގު މެދުކެނޑުމަށް ނިމުމެއް ގެނެސް، ސަރަހައްދީ ގުޅުން އަލުން ބަދަހިކުރުމުގެ އުންމީދުގައި، ރާއްޖޭގެ ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު ވަނީ މިދިޔަ ޖުލައި މަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހު މުހިންމު އިލްތިމާސެއް ކުރައްވާފައެވެ. އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ސަރަހައްދުގެ ސުލްހައާއި ހަމަޖެހުމަށްޓަކައި ސާކް އަލުން ދިރުވުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. އަދި މެންބަރު ގައުމުތައް އަލުން މަޝްވަރާގެ މޭޒަށް ގެނައުމަށްޓަކައި މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރަން ރާއްޖެ އޮތީ ތައްޔާރަށް ކަމަށް ވެސް ރައީސް ވިދާޅުވިއެވެ.
ރާއްޖޭގެ އިތުރުން ސަރަހައްދުގެ އެހެން ބައެއް ގައުމުތަކުން ވެސް މިފަދަ ގޮވާލުންތައް ދަނީ ގޮވާލަމުންނެވެ. ބަންގްލަދޭޝްގެ ތޯރިގު ރަހްމާންގެ ސަރުކާރުން ވެސް މިދިޔަ މަހު ވަނީ ސާކް އަލުން ފެށުމަކީ އެ ގައުމުގެ ހާރިޖީ ސިޔާސަތުގެ މުހިންމު އަމާޒެއް ކަމަށް ބުނެފައެވެ. ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރުގެ ތެރޭގައި ބޫޓާން، ސްރީލަންކާ އަދި ނޭޕާލުން ވެސް ވަނީ ވިޔަފާރިއާއި ހަކަތަ އަދި މޫސުމީ ބަދަލުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުމަށް ސާކް އަލުން ފެށުމުގެ މުހިންމުކަން ފާހަގަކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، ސައުތު ޗައިނާ މޯނިންގް ޕޯސްޓުގައި ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުން، މި ގޮވާލުންތަކަށް އަމަލީ ސިފައެއް އައުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކީ ސަރަހައްދުގެ އެންމެ ނުފޫޒުގަދަ ދެ ގައުމު ކަމަށްވާ އިންޑިއާއާއި ޕާކިސްތާނުގެ ދެމެދުގައި އޮތް ހަމަނުޖެހުމެވެ.
އިންޑިއާއާއި ޕާކިސްތާނުގެ މައްސަލަ
ސާކްގެ އެންމެ ފަހުގެ ސަމިޓް ބާއްވާފައިވަނީ 2014 ވަނަ އަހަރު ނޭޕާލްގެ ކަތަމަންޑޫގައެވެ. އޭގެ ދެ އަހަރު ފަހުން ޕާކިސްތާނުގައި ބާއްވަން އުޅުނު ސަމިޓް ކެންސަލްވީ، ޖައްމޫ ކަޝްމީރުގެ އޫރީގައި ދިން ޓެރަރިސްޓް ހަމަލާއަކާ ގުޅިގެން އިންޑިއާއިން އެ ސަމިޓް ބޮއިކޮޓް ކުރުމުންނެވެ. އިންޑިއާއިން ތުހުމަތުކުރި ގޮތުގައި އެ ހަމަލާގެ ފަހަތުގައި ވަނީ ޕާކިސްތާނެވެ. އިންޑިއާގެ އެކްސްޓާނަލް އެފެއާޒް މިނިސްޓްރީގެ ތަރުޖަމާނު ރަންދީރު ޖައިސްވާލް މިދިޔަ މަހު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ސާކް ހުއްޓުމަކަށް އައުމުގެ ޒިންމާ ނަގަންޖެހޭ ގައުމަކީ ކޮބައިކަން ދެކުނު އޭޝިއާގެ އެންމެންނަށް ވެސް އެނގެއެވެ.
އޮބްޒާވާ ރިސާޗް ފައުންޑޭޝަންގެ އެސޯސިއޭޓް ފެލޯ އަދިތްޔާ ގޯދަރާ ޝިވަމުރްތީ ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، ސާކް އަލުން ފެށުމަށް އިންޑިއާއިން ބޭނުންނުވާކަން ވަރަށް ސާފެވެ. އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި ޓެރަރިޒަމާއި މަޝްވަރާތައް އެކުއެކީގައި ކުރިއަކަށް ނުގެންދެވޭނެއެވެ. މި ގުޅުން ގޯސްވެފައިވާ މިންވަރު މިދިޔަ އަހަރު ހިންގި "އޮޕަރޭޝަން ސިންދޫރު" އިން ވެސް ފެނިގެންދިޔަ ކަމަށް އޭނާ ބުނިއެވެ. ޖައްމޫ ކަޝްމީރުގެ ޕަހަލްގާމްގައި އާންމުންގެ 26 މީހުން މަރުވި ޓެރަރިސްޓް ހަމަލާއަކާ ގުޅިގެން، އިންޑިއާއިން ވަނީ މިދިޔަ މެއި މަހު ޕާކިސްތާނާއި ޕާކިސްތާނުން ކޮންޓްރޯލްކުރާ ކަޝްމީރުގެ ސަރަހައްދުތަކަށް އަމާޒުކޮށް ހަތަރު ދުވަހުގެ އަސްކަރީ ކެމްޕޭނެއް ހިންގާފައެވެ. އޭގެ ފަހުން އިންޑިއާއިން ވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ ޑިޕްލޮމެޓުން ބޭރުކޮށް، ވިސާ ދޫކުރުން ހުއްޓާލައި، ޕާކިސްތާނު ރައްޔިތުން އިންޑިއާއަށް އެތެރެވުން މަނާކޮށްފައެވެ.
އެހެން ގުޅުންތަކަށް އިސްކަންދިނުން
ޑާކާ ޔުނިވާސިޓީގެ އެސޯސިއޭޓް ޕްރޮފެސަރު ޝަފީ އެމްޑީ މުސްތަފާ ބުނި ގޮތުގައި، ސާކް އަލުން ފެށުމަށް އިންޑިއާއަށް މިހާރު އޮތް ސިޔާސީ ޝައުގުވެރިކަން ކުޑައެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އިންޑިއާއިން މިހާރު އިސްކަންދެނީ ޕާކިސްތާނު ނުހިމެނޭ ސަރަހައްދީ އެހެން ޖަމާއަތްތަކަށެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ބިމްސްޓެކް، ބީބީއައިއެން އަދި ރާއްޖެއާއި ސްރީލަންކާގެ އިތުރުން މޮރިޝަސް، ބަންގްލަދޭޝް އަދި ސީޝެލްސް ހިމެނޭ ކޮލަމްބޯ ސެކިއުރިޓީ ކޮންކްލޭވް (ސީއެސްސީ) ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިންޑިއާއިން ދަނީ ބޫޓާން، ބަންގްލަދޭޝް އަދި ނޭޕާލާއެކު ދޭދޭ ގައުމުތަކުގެ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަށް ވެސް މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.
ޝަފީ ބުނި ގޮތުގައި، އާސިއާން ފަދަ ޖަމާއަތްތަކާ ހިލާފަށް، ސިޔާސީ މައްސަލަތަކާއި ސަރަހައްދީ ގުޅުންތައް ވަކިކުރުމުގައި ދެކުނު އޭޝިއާ ވަނީ ނުކުޅެދިފައެވެ. މަދްރާސް ޔުނިވާސިޓީގެ ރިސާޗް ސްކޮލަރ ބާލާޖީ ޗަންދްރަމޯހަން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، ސާކް ފެއިލްވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ މެންބަރު ގައުމުތަކުން ދެކުނު އޭޝިއާއިން ބޭރަށް ބަރޯސާވުމެވެ. ޕާކިސްތާނުން މެދުއިރުމައްޗާއި މެދުތެރޭ އޭޝިއާއަށް އިސްކަންދޭއިރު، ނޭޕާލް، ބަންގްލަދޭޝް، ސްރީލަންކާ އަދި ރާއްޖެ ފަދަ ގައުމުތަކުން ވަނީ ޗައިނާގެ ބެލްޓް އެންޑް ރޯޑް އިނިޝިއޭޓިވްގައި ބައިވެރިވެފައެވެ. ޗަންދްރަމޯހަން ބުނި ގޮތުގައި، އިންޑިއާއިން ވެސް މިހާރު ދަނީ ފޯރަމް ފޯ އިންޑިއާ-ޕެސިފިކް އައިލެންޑްސް ކޯޕަރޭޝަން އާއި އިންޑިއާ-ކެރިކޮމް ފަދަ އެހެން ސަރަހައްދުތަކުގެ ޖަމާއަތްތަކާ ގުޅުން ބަދަހިކުރަމުންނެވެ.
މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ބަލާއިރު، ސާކް އަލުން ދިރުވުމަށް ގިނަ ގައުމުތަކަކުން އެދުނު ނަމަވެސް، ދުނިޔޭގެ މަސްރަހަށް ބޮޑު ބަދަލެއް އައިސްގެން ނުވަތަ އިންޑިއާއާއި ޕާކިސްތާނުގެ ގުޅުން ރަނގަޅުވެގެން މެނުވީ އެކަން ވުން އެކަށީގެންނުވާ ކަމަށް ޝިވަމުރްތީ ބުނެފައިވެއެވެ.
