ރާއްޖޭގެ ބޭރު ފައިސާގެ ބާޒާރަށް ބޮޑު ބަދަލެއް ގެނައުމުގެ ގޮތުން، ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީއެމްއެލް) އިން ވަނީ އާންމުންގެ އަތުން ޑޮލަރު ގަންނަ ރޭޓު މަތިކުރުމަށް އާ ސިޔާސަތެއް ތައާރަފު ކޮށްފައެވެ.
މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) އިން ކަނޑައަޅާފައިވާ ރަސްމީ ރޭޓު ކަމަށްވާ 15.42 ރުފިޔާގެ ބަދަލުގައި، މި ސިޔާސަތުގެ ދަށުން، ބޭންކުން ޑޮލަރު ގަންނާނީ 19.30 ރުފިޔާގެ ރޭޓަކުންނެވެ. މިއީ ރަސްމީ ރޭޓަށް ވުރެ 25 އިންސައްތައިގެ ފައިދާއެއް ނުވަތަ ޕްރީމިއަމްއެއް ލިބޭ ގޮތަށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ "އެފްއެކްސް އިންވެސްޓްމަންޓް" ޕްރޮގްރާމެކެވެ.
ނަމަވެސް، ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރެއްގެ އަގު 20.75 ރުފިޔާގައި އުޅޭއިރު، ބޭންކުގެ މި ނިންމުމުގެ ސަބަބުން އިގުތިސާދަށާއި އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ކުރާނެ އަސަރުތަކާމެދު ވަނީ ސުވާލު އުފެދިފައެވެ.
ޑޮލަރުގެ ތާށިކަމުގެ އަސްލާއި ބޭންކުގެ ހާލަތު
ބީއެމްއެލްއިން މިފަދަ ފިޔަވަޅެއް އަޅަން ޖެހުނު މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ބޭންކަށް ވަންނަ ޑޮލަރަށްވުރެ ބޭރުވާ ޑޮލަރުގެ ނިސްބަތް އެތައް ގުނައެއް އިތުރުވުމެވެ. ބީއެމްއެލްގެ ސީއީއޯ މުހައްމަދު ޝަރީފު ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި، ފާއިތުވި 36 މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކަސްޓަމަރުންގެ ބޭނުންތަކަށް ބޭންކުން ވަނީ 1.6 ބިލިއަން ޑޮލަރު ވިއްކާފައެވެ. އަދި ކޮންމެ މަހަކު އެވްރެޖްކޮށް ހަމައެކަނި ކާޑުގެ މުއާމަލާތްތަކަށް 39 މިލިއަން ޑޮލަރު ވިއްކާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން 60 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނައީ އީ-ކޮމާސް މުއާމަލާތްތަކެވެ.
ރިޕޯޓުތަކަށް ބަލާއިރު 2021 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ބޭންކު ހިންގަމުން އައީ ގާތްގަނޑަކަށް 20 އިންސައްތައިގެ ނެޓް ޝޯޓް ފޮރިން އެކްސްޗޭންޖް ޕޮޒިޝަނެއްގައެވެ. މާނައަކީ ބޭންކުގައި ހުރި ޑޮލަރަށްވުރެ އިތުރަށް 200 މިލިއަން ޑޮލަރު ވަނީ ވިއްކާފައެވެ. ސަރުކާރުގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ރުފިޔާގެ ޓްރެޒަރީ ބިލްތަކެއް ޑޮލަރުގެ ބޮންޑަށް ބަދަލުކޮށްގެން މި ހާލަތު އާންމު ހާލަތަކަށް ގެނެވިފައިވީ ނަމަވެސް، ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު ރަސްމީ ރޭޓަށްވުރެ 30 އިންސައްތަ ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން، އާންމުންނާއި ވިޔަފާރިތަކުން ބޭންކަށް ޑޮލަރު ވިއްކުން ވަނީ ހުއްޓިފައެވެ. މި އާ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮގްރާމަކީ މި މައްސަލައަށް ހައްލެއް ހޯދައި، ބޭންކަށް ޑޮލަރު ވެއްދުމަށް އެޅި ފިޔަވަޅެކެވެ.
މަސައްކަތްކުރާ ގޮތާއި 25 އިންސައްތައިގެ ފައިދާ
މި އުސޫލު މަސައްކަތްކުރާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، މިއީ ސީދާ ޑޮލަރު މާރުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އިންވެސްޓްމަންޓެއްގެ ސިފައިގައި ކުރިއަށްގެންދާ މުއާމަލާތެކެވެ. ކަސްޓަމަރަކު 100 ޑޮލަރު ބޭންކަށް ވިއްކާލުމުން، ރަސްމީ ރޭޓުން ވާ 1،542 ރުފިޔާ ވަގުތުން ލިބެއެވެ. އަދި އޭގެ އިތުރުން، ފައިދާގެ ގޮތުގައި 25 އިންސައްތަ (ގާތްގަނޑަކަށް 385 ރުފިޔާ) ލިބުމުން، ޖުމްލަ ރޭޓު 19.30 ރުފިޔާއަށް އަރައެވެ. ޝަރީފު ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މި ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން ލިބޭ ބޭރު ފައިސާ ބޭނުންކުރާނީ އާންމުން ކުރާ ބޭރުގެ މުއާމަލާތްތަކަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހަމަޖެއްސުމަށެވެ. އަދި ބޭންކަށް ލިބޭ ކޮމިޝަނުން ބޮޑު ބައެއް ކަސްޓަމަރުންނާ ހިއްސާކުރުމަކީ މި ޕްރޮގްރާމްގެ މައިގަނޑު އެއް އަމާޒެވެ.
ގާނޫނީ ހައިސިއްޔަތާއި އުސޫލުތަކުގައި އޮތް ހަގީގަތް
ބޭންކުން އާންމުކޮށްފައިވާ އުސޫލުތަކަށް ބަލާއިރު، މި މުއާމަލާތުގެ ގާނޫނީ ހައިސިއްޔަތު ވަރަށް ސާފެވެ. ލިޔެކިޔުންތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުން، ބީއެމްއެލްއިން މި މުއާމަލާތުގައި ހަރަކާތްތެރިވަނީ "ޕްރިންސިޕަލް" އެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މީގެ މާނައަކީ، ބޭންކުން މަސައްކަތްކުރާނީ ކަސްޓަމަރުގެ އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން ކަމާއި، ބޭންކުގެ އަމިއްލަ ފައިދާއަށް ކަމަށެވެ.
އަދި މިއީ އިންވެސްޓްމަންޓް ލަފާ ދިނުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ޕޯޓްފޯލިއޯ މެނޭޖްކުރުން ނުވަތަ ޓްރަސްޓް އެރޭންޖްމަންޓެއް ނޫންކަން ވެސް އުސޫލުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. ޕޯޓްފޯލިއޯ މެނޭޖްކުރުމެއް ނޫނޭ ބުނާ ބުނުމުގެ މާނައަކީ، ކަސްޓަމަރުގެ ފައިސާއާ ހަވާލުވެ، އެ ފައިސާ އިތުރުކުރާނެ ގޮތްތައް ރާވައި، ކަސްޓަމަރުގެ މުއްސަނދިކަން ބަލަހައްޓައިދިނުމުގެ ޒިންމާ ބޭންކުން ނުނަގާނެ ކަމެވެ.
އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، މިއީ ފިޑިއުޝަރީ ހިދުމަތެއް ނޫންކަން ބަޔާންކޮށްފައިވުމެވެ. ފިޑިއުޝަރީ ޒިންމާއެއް ނެތުމުގެ މާނައަކީ، ގާނޫނީ ގޮތުން ބޭންކަށް މަޖުބޫރުވަނީ ކަސްޓަމަރުގެ އެންމެ ބޮޑު ފައިދާއަށްވުރެ ބޮޑަށް ބޭންކުގެ އަމިއްލަ ފައިދާ އިސްކުރުމަށެވެ. ކުއްލި ހާލަތެއްގައި ބޭންކު ބަނގުރޫޓުވެއްޖެނަމަ، މި ފައިސާއަކީ ޓްރަސްޓެއްގެ ދަށުން ރައްކާތެރިކުރެވިފައިވާ ފައިސާގެ ބަދަލުގައި، އާންމު ދަރަންޏެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭނެ އެއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން، ކަސްޓަމަރުން މި ޕްރޮގްރާމްގައި ބައިވެރިވާއިރު، މިއީ އާންމު ޑިޕޮސިޓަކާ ހިލާފަށް ގާނޫނީ ގޮތުން ބޭންކަށް ރައްކާތެރިކަން ބޮޑު އުސޫލެއްކަން ދެނެގަތުން މުހިންމެވެ.
އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އޮތީ ފައިދާތޯ ނުވަތަ ގެއްލުންތޯ؟
ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު 20.75 ރުފިޔާގައި ހުރިއިރު، އާންމު ރައްޔިތުންނަށް މި ސިޔާސަތުގެ ސަބަބުން ފައިދާތަކަކާއި ގެއްލުންތަކެއް ވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އެއްކޮޅުން ބަލާއިރު، 19.30 ރުފިޔާއަކީ ކަޅު ބާޒާރަށްވުރެ ދަށް އަދަދެއް ނަމަވެސް، މިއީ ރަސްމީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން، އެއްވެސް ގާނޫނީ ކުށަކަށް ނުވެ، ރައްކާތެރިކަމާއެކު ޑޮލަރު މާރުކުރަން ލިބޭ ފުރުސަތެކެވެ. ކަޅު ބާޒާރުގައި މުއާމަލާތް ކުރުމަކީ އޮޅުވާލުމާއި މަކަރުހެދުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑު ކަމަކަށް ވާއިރު، ބޭންކު މެދުވެރިކޮށް މިކަން ކުރުމުން އެ ނުރައްކާ ކުޑަވެއެވެ.
ނަމަވެސް، އަނެއްކޮޅުން ބަލާއިރު، ބޭންކުގެ އުސޫލުތައް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ ކަސްޓަމަރަށްވުރެ ބޮޑަށް ބޭންކުގެ ހިމާޔަތަށެވެ. އެހެންކަމުން، ކުދި އަދަދުތަކުން ޑޮލަރު މާރުކުރާ އާންމު މީހާއަށް، ކަޅު ބާޒާރުން ލިބޭ ވަގުތީ ބޮޑު ފައިދާ ދޫކޮށްލަން މި ރޭޓު އެކަނި ފުދޭނެކަމާމެދު އިގުތިސާދީ ތަޖުރިބާކާރުން ސުވާލު އުފައްދައެވެ. އާންމު ރައްޔިތުން ގިނައިން ބޭނުންވާނީ ވަގުތުން ވަގުތަށް އެންމެ ބޮޑު ފައިދާއެއް ލިބޭ ގޮތަކަށް މުއާމަލާތް ކުރުމަށެވެ.
ރިސޯޓު އޯނަރުންނާއި ބޮޑެތި ވިޔަފާރިތަކުގެ މިސްރާބު
މި ސިޔާސަތުގެ އެންމެ ބޮޑު އަސަރެއް ކުރާނެ ކަމަށް ބެލެވެނީ ރާއްޖޭގައި އެންމެ ގިނައިން ބޭރު ފައިސާ ގެންގުޅޭ ފަރާތްތައް ކަމަށްވާ ރިސޯޓު އޯނަރުންނާއި ބޮޑެތި ވިޔަފާރިވެރިންނަށެވެ. އާންމު ރައްޔިތުންނާ ހިލާފަށް، މި ފަރާތްތަކުން އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއް މާރުކުރަން ބޭނުންވާއިރު، ކަޅު ބާޒާރު މެދުވެރިކޮށް އެވަރުގެ ބޮޑެތި މުއާމަލާތްތައް ކުރުމަކީ ގާނޫނީ ގޮތުންނާއި ސަލާމަތީ ގޮތުން ވަރަށް ބޮޑު ރިސްކެކެވެ. މަނީ ލޯންޑަރިންގެ ގާނޫނުތަކާއި ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ މިންގަނޑުތައް ހަރުކަށިވަމުންދާ ދަނޑިވަޅެއްގައި، ނުރަސްމީ ނިޒާމުން ބޮޑެތި އަދަދުތައް ދައުރުކުރުމަކީ ވިޔަފާރިތަކަށް އޮތް ނުރައްކާއެކެވެ.
އެހެންކަމުން، 19.30 ރުފިޔާގެ ރޭޓަކީ ކަޅު ބާޒާރަށްވުރެ ކުޑަތަންކޮޅެއް ދަށް ރޭޓަކަށް ވިޔަސް، ގާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން، ސާފު ފައިސާގެ ގޮތުގައި އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއް މާރުކުރުމަށް ރިސޯޓުތަކަށް މިއީ ރަނުގެ ފުރުސަތެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން، ރިސޯޓުތަކުގައި ހިފަހައްޓާފައި ހުންނަ ބޭރު ފައިސާ ބޭންކިން ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ވަނުން އިތުރުވެ، ބޭންކުގެ ޑޮލަރު ރިޒާވް ބޮޑުތަނުން އިތުރުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. މިއީ ބޭންކަށް ވެސް އަދި ބޮޑެތި ވިޔަފާރިތަކަށް ވެސް ފައިދާހުރި ހާލަތެކެވެ.
ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކުގެ ތަޖުރިބާ
ރަސްމީ ރޭޓާއި ކަޅު ބާޒާރުގެ ރޭޓާ ދެމެދު އޮންނަ ފަރަގު ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި، ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކުގައި ވެސް މިފަދަ ފިޔަވަޅުތައް އަޅާފައިވެއެވެ. މިސާލަކަށް، އާޖެންޓީނާގައި ރަސްމީ ރޭޓާއި "ބްލޫ ޑޮލަރު" (ކަޅު ބާޒާރުގެ ރޭޓު) އާ ދެމެދު ބޮޑު ފަރަގެއް އޮތުމުން، އެ ގައުމުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ފަތުރުވެރިންނާއި އެކްސްޕޯޓުކުރާ ފަރާތްތަކަށް ހާއްސަ، ރަސްމީ ރޭޓަށްވުރެ މަތީ ރޭޓުތަކެއް ތައާރަފުކޮށްފައެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ނުރަސްމީ މާކެޓަށް ވަންނަ ޑޮލަރު ރަސްމީ ނިޒާމަށް އަނބުރާ ގެނައުމެވެ.
ހަމައެފަދައިން، މިސްރުގައި ވެސް ކަޅު ބާޒާރު ނައްތާލުމަށްޓަކައި މަރުކަޒީ ބޭންކުން ވަނީ ފައިސާގެ އަގު ދަށްކޮށް، ބޭންކިން ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ޑޮލަރު ވެއްދުމަށް ބޮޑެތި އިންޓްރެސްޓް ރޭޓުތަކެއް ހުށަހަޅާފައެވެ. ނައިޖީރިއާގައި ވެސް ނައިރާގެ އަގު ދޫކޮށްލުމާއެކު، ކަޅު ބާޒާރާއި ރަސްމީ ރޭޓުގެ ފަރަގު ކުޑަކުރުމަށް މަރުކަޒީ ބޭންކުން ވަނީ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅާފައެވެ. މި ގައުމުތަކުގެ ތަޖުރިބާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި، ބޭންކުތަކުން ހުށަހަޅާ ރޭޓު ކަޅު ބާޒާރާ ގާތްކުރާ މިންވަރަކަށް، ނުރަސްމީ މާކެޓު ކުޑަވެ، އިގުތިސާދުގެ ތެރޭގައި ދައުރުވާ ބޭރު ފައިސާ ރަސްމީ ނިޒާމަށް ވަދެއެވެ. ބީއެމްއެލްގެ މި ފިޔަވަޅަކީ ވެސް ހަމަ މިފަދަ އިގުތިސާދީ އުސޫލެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ފިޔަވަޅެކެވެ.
ބީއެމްއެލްގެ މި އާ ސިޔާސަތަކީ، ރާއްޖޭގެ ޑޮލަރުގެ މައްސަލައަށް އޮތް ދާއިމީ ހައްލަކަށް ނުވި ނަމަވެސް، މިއީ ބޭންކިން ނިޒާމަށް ޑޮލަރު ވެއްދުމަށް އެޅޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. ގާނޫނީ ގޮތުން ބޭންކަށް ފުރިހަމަ ހިމާޔަތް ލިބޭ ގޮތަށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ މި އުސޫލުގެ ސަބަބުން، އާންމު ރައްޔިތުންނަށްވުރެ ބޮޑަށް، ގިނަ އަދަދަކަށް ޑޮލަރު ގެންގުޅޭ ވިޔަފާރިތަކަށް ރަސްމީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ފައިދާ ހޯދުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ދިގު މުއްދަތެއްގައި މީގެ އެންމެ ބޮޑު ފައިދާއެއް ކުރާނީ، ކަޅު ބާޒާރަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު ކުޑަވެ، ބޭންކުގެ ޑޮލަރު ލިކުއިޑިޓީ އިތުރުވުމުންނެވެ.
