ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި އެންމެ ބޮޑު އެއް ޕާޓީ ކަމަށްވާ މޯލްޑިވިއަން ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީ (އެމްޑީޕީ) ގެ އެތެރޭގެ ސިޔާސީ އޮއިވަރަށް މިވަނީ ކުއްލި އަދި ބޮޑު ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައެވެ. އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ކަމަކީ، ޕާޓީގެ ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދާއި ކުރީގެ ޗެއާޕާސަން ފައްޔާޒު އިސްމާއީލްއާ ދެމެދު އުފެދިފައިވާ އާ ސިޔާސީ ގުޅުމެވެ. މީގެ ކުރިން ހަތުރުންގެ ގޮތުގައި، ޕާޓީގެ އެތެރޭގެ ދެ ފެކްޝަނެއްގައި މަސައްކަތްކުރެއްވި ދެ ބޭފުޅުން، މިއަދު މިވަނީ އެއް ގަލަކަށް އަރައިފައެވެ.
މި އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހުގެ ތެރޭގައި އެމްޑީޕީގެ އެތެރޭގައި އުފެދުނު ބޮޑު މައްސަލަގަނޑު ހައްލުކުރުމުގައި ފައްޔާޒު އަދާކުރެއްވި ދައުރަށް ނަޝީދު ވަނީ ފާޅުގައި ތައުރީފު ކުރައްވާފައެވެ. މި ގުޅުމަކީ ހަމައެކަނި ދެ ބޭފުޅެއްގެ ދެމެދުގައި އުފެދުނު އެކުވެރިކަމެއް ނޫނެވެ.
މިއީ 2028 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބަށް އަމާޒުކޮށް، ބައިބައިވެފައިވާ އެމްޑީޕީއާއި ދަ ޑިމޮކްރެޓްސް އެއްކޮށް، ޕާޓީގެ މުސްތަގުބަލު އާ މިސްރާބަކަށް ގެންދިއުމަށް ފެށުނު މުހިންމު މަސައްކަތެއް ކަމަށް އެބޭފުޅުންގެ އަރިސް ބޭފުޅުން ވިދާޅުވެއެވެ. މި ބަދަލާއެކު، އެމްޑީޕީގެ ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަން އަލުން ހޯދުމުގެ އުންމީދު އާވެފައިވާކަމަށާއި، މިއީ ކިހާ ކާމިޔާބުވާނެ ގުޅުމެއްތޯ ސިޔާސީ މަސްރަހު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ދަނީ ސުވާލު އުފައްދަމުންނެވެ.
ޒަމާންވީ ވާދަވެރިކަމާއި ޕާޓީގެ އެތެރޭގެ ކޯޅުންތައް
މުހައްމަދު ނަޝީދާއި ފައްޔާޒު އިސްމާއީލްގެ މިއަދުގެ ގުޅުމުގެ މައްޗަށް ވާހަކަދައްކާއިރު، އެ ދެ ބޭފުޅުންގެ މާޒީއަށް ބަލައިލުން މުހިންމެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރު ފައްޔާޒު އެމްޑީޕީގެ ޗެއާޕާސަން ކަމަށް ވަޑައިގަތީއްސުރެ، ނަޝީދާއި ފައްޔާޒާ ދެމެދު އޮތީ ވަރަށް ބޮޑު ވާދަވެރިކަމެކެވެ. ހާއްސަކޮށް 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ ޕްރައިމަރީގައި، ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސޯލިހަށް ފައްޔާޒު ފުރިހަމައަށް ތާއީދު ކުރެއްވުމަކީ ނަޝީދާއި ފައްޔާޒުގެ ގުޅުން އެންމެ ގޯސްވި އެއް ސަބަބެވެ. އެ ޕްރައިމަރީން ނަޝީދަށް ނާކާމިޔާބުވެވަޑައިގަތުމުން، އެމަނިކުފާނަށް ތާއީދުކުރައްވާ މެންބަރުންނާއެކު އެމްޑީޕީން ވަކިވެވަޑައިގެން 'ދަ ޑިމޮކްރެޓްސް' ގެ ނަމުގައި އާ ޕާޓީއެއް އުފެއްދެވިއެވެ.
މި ބައިބައިވުމުގެ ސަބަބުން 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި އެމްޑީޕީއަށް ލިބުނީ ވޯޓުގެ 39 އިންސައްތައެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން އައި މަޖިލިސް އިންތިހާބުގައިވެސް ޕާޓީއަށް ވަނީ ބޮޑެތި ނާކާމިޔާބީތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައެވެ.
2025 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހު ފައްޔާޒު، އެމްޑީޕީގެ ޗެއާޕާސަން ކަމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވިއިރު، އޭނާ ވަނީ ޕާޓީގެ އެތެރޭގެ ކޯޅުންތަކުގެ ސަބަބުން ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމަށް އެމްޑީޕީ ނުކުޅެދިފައިވާކަން ފާހަގަ ކުރައްވާފައެވެ. އަދި ނަޝީދާއި ސޯލިހާ ދެމެދު އޮތް މައްސަލަ ހައްލުނުކުރެވި ދިގުލައިގެން ދިއުމަކީ ޕާޓީއަށް ލިބުނު އެންމެ ބޮޑު ގެއްލުން ކަމުގައި ފައްޔާޒު ވިދާޅުވިއެވެ.
އެހެންކަމުން، މިއަދު މި ފެންނަ ގުޅުމަކީ މާޒީގެ ހިތްހަމަނުޖެހުންތައް އެއްފަރާތްކޮށް، ސިޔާސީ ހަގީގަތްތަކާ ކުރިމަތިލުމުގެ ނަތީޖާ ކަމަށް ބައެއް މީހުންނަށް ފެނެއެވެ. އެ ދެ ބޭފުޅުންނަށްވެސް މިހާރު ގަބޫލުކުރެއްވިފައި ވަނީ، އެމްޑީޕީގެ އެތެރޭގެ ބައިބައިވުންތައް ނިމުމަކަށް ނުގެނެސް، ކުރިއަށް އޮތް އެއްވެސް އިންތިހާބެއް ކާމިޔާބު ނުކުރެވޭނެ ކަމެވެ.
އާ ގުޅުމާއި ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގެ ސިފަތައް
މިހާރު ފެންނަމުންދާ އެންމެ ބޮޑު ބަދަލަކީ، ނަޝީދާއި ފައްޔާޒު ގުޅިވަޑައިގެން ގާނޫނުއަސާސީއަށް ގެންނަން ހުށަހަޅުއްވާފައިވާ އިސްލާހުތަކެވެ.
މި ދެ ބޭފުޅުން އިއްޔެ ވަނީ 'ބޮޑު ބަދަލު' ގެ ނަމުގައި ޕްރެސް ކޮންފަރެންސް އެއް ބާއްވައި، ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަށް ހުށަހަޅުއްވއި އިއުލާން ކުރައްވާފައެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ، ދައުލަތުގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާ (ހެޑް އޮފް ސްޓޭޓް) އާއި ސަރުކާރުގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާ (ހެޑް އޮފް ގަވަންމަންޓް) އަކީ ދެ މަގާމެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުމެވެ. މި ހުށަހެޅުމުގެ ދަށުން، ސަރުކާރު ހިންގާ އިސްވެރިޔާއަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ޖަވާބުދާރީވާންޖެހޭ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުމަށް ވަނީ ހުށަހަޅާފައެވެ. މިއީ ސީދާ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއް ނޫން ކަމުގައި ވިޔަސް، ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްގެ ވަރަށް ގިނަ ސިފަތައް އެކުލެވޭ ބަދަލެކެވެ.
މީގެ ކުރިން 2022 ވަނަ އަހަރު ފައްޔާޒު ވަނީ ރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ ގައުމަކަށް ބަރުލަމާނީ ނިޒާމު ކަމުނުދާނެ ކަމަށާއި، އޭނާއަކީ އަބަދުވެސް ރިޔާސީ ނިޒާމަށް ތާއީދުކުރައްވާ ބޭފުޅެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ފައްޔާޒު ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްގައި ފައިސާގެ ނުފޫޒުން ސަރުކާރު ބަދަލުކުރުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު ނަޝީދާއެކު މިފަދަ އިސްލާހުތަކަކަށް ފައްޔާޒު އެއްބަސްވެވަޑައި ގަތުމަކީ، ސިޔާސީ ގޮތުން ދެ ބޭފުޅުން އެއްގަލަކަށް އެރުމަށް ދޫދިނުމެއް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު ސަރުކާރުން ގާނޫނުއަސާސީއަށް ގެނައި އިސްލާހާ ދެކޮޅަށް ފައްޔާޒާއި ނަޝީދު ވަނީ އެކުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާފައެވެ. ސަރުކާރުން ހުށަހެޅީ ރިޔާސީ އިންތިހާބާއި މަޖިލިސް އިންތިހާބު އެކުގައި ބޭއްވުމަށެވެ. ފައްޔާޒު ވަނީ މިއީ ސަރުކާރުން "ފަހަތު ދޮރުން" ވެރިކަން ދިފާއު ކުރުމަށް ކުރާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވާފައެވެ.
ސޯލިހުގެ ފެކްޝަނާއި އާއިލީ ނުފޫޒުތަކުގެ އަސަރު
ނަޝީދާއި ފައްޔާޒުގެ ގުޅުން ކާމިޔާބުވުމުގައި އެންމެ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާނެ އެއް ފަރާތަކީ ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސޯލިހާއި އެމަނިކުފާނަށް ތާއީދުކުރާ ފެކްޝަނެވެ.
މި ހިނގާ އޭޕްރީލް މަހުގެ ކުރީކޮޅު އެމްޑީޕީގެ އެތެރޭގައި އުފެދުނު ހަމަނުޖެހުންތައް ހައްލުކުރުމުގައި ސޯލިހު ވަނީ އިސް ދައުރެއް އަދާކުރައްވާފައެވެ. އޭޕްރީލް 8 ވަނަ ދުވަހު ނަޝީދާއި ފައްޔާޒަށް ތާއީދުކުރާ 55 މެންބަރަކު ވަނީ ވަގުތީ ޗެއާޕާސަން އަބްދުލްޣަފޫރުގެ އިތުބާރު ނެތްކަމުގެ މައްސަލައެއް ވައްދާފައެވެ. ނަމަވެސް އޭޕްރީލް 11 ވަނަ ދުވަހާ ހަމައަށް އައިއިރު، ސޯލިހު ވަނީ މި މައްސަލަ ހައްލުކުރައްވައި، ޕާޓީ ހިންގުމަށްޓަކައި 5 މެންބަރުންގެ ވަގުތީ ކޮމިޓީއެއް އެކުލަވާލުމަށް ނިންމަވާފައެވެ. މި ކޮމިޓީގައި ސޯލިހު، ނަޝީދު، ފައްޔާޒު، ޣަފޫރު އަދި އަބްދުﷲ ޝާހިދު ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. މިއީ ޕާޓީގެ ހުރިހާ ފެކްޝަންތަކެއް އެއްތަންކޮށް، އެއް މޭޒެއްގެ ދޮށަށް ގެނައުމަށް ކުރެވުނު މުހިންމު މަސައްކަތެއް ކަމަށް ފެނެއެވެ.
ނަމަވެސް، މި ގުޅުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމަކީ އާއިލީ އަދި އެތެރޭގެ ނުފޫޒުތަކެވެ. މިސާލަކަށް، ފައްޔާޒުގެ ބޭބެ އަދި ގާނޫނުއަސާސީ އެކުލަވާލުމުގައި އިސްކޮށް އުޅުއްވި އިބްރާހީމް އިސްމާއީލް (އިބްރާ) ވަނީ ނަޝީދާއި ފައްޔާޒު ހުށަހަޅުއްވާފައިވާ ނިޒާމީ ބަދަލުތަކަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެފައެވެ.
އިބްރާ ވިދާޅުވަނީ، އެ ދެ ބޭފުޅުން ހުށަހަޅުއްވާފައިވާ އިސްލާހުތަކަކީ "ރަނގަޅު ބަދަލުތަކެއް ނޫން" ކަމަށާއި، ރާއްޖޭގައި މިހާރު އޮތީ ދުނިޔޭގެ 22 ގައުމެއްގެ ގާނޫނުއަސާސީ ދިރާސާކުރުމަށްފަހު އެކުލަވާލާފައިވާ ވަރަށް ފުރިހަމަ މަސްހުނި (މިކްސްޑް) ނިޒާމެއް ކަމަށެވެ.
އަމިއްލަ އާއިލާގެ ތެރެއިންނާއި، ޕާޓީގެ އެތެރޭގެ ބައެއް އިސް ފަރާތްތަކުން މިފަދަ ފާޑުކިޔުންތައް އަމާޒުވުމަކީ، މި ގުޅުމުގެ ސަބަބުން ޕާޓީގެ އެތެރޭގައި އާ މައްސަލަތަކެއް އުފެދިދާނެ ކަމުގެ ނިޝާނެކެވެ.
އެމްޑީޕީއަށް މިއީ ކާމިޔާބު މަގެއްތަ ނުވަތަ ގޯހެއްތަ؟
ސިޔާސީ މަސްރަޙު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ދެކޭ ގޮތުގައި، ނަޝީދާއި ފައްޔާޒުގެ މި ގުޅުމަކީ އެމްޑީޕީއަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ފުރުސަތެކެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، މިއީ ނުރައްކާތެރި ސިޔާސީ ކުޅުމެއްވެސް މެއެވެ.
2028 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބު ކާމިޔާބު ކުރުމަށްޓަކައި އެމްޑީޕީއާއި ދަ ޑިމޮކްރެޓްސް އެއްބައިވުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިހާބުން އެމްޑީޕީއަށް ނާކާމިޔާބުވީ ސީދާ ޕާޓީ ބައިބައިވުމުގެ ސަބަބުންކަން ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ. އެހެންކަމުން، ނަޝީދާއި ފައްޔާޒު ގުޅިވަޑައިގެން ޕާޓީ އެއްބައިވަންތަ ކުރުމަކީ ޕާޓީގެ ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަން އަލުން ހޯދުމަށް އޮތް އެންމެ ރަނގަޅު މަގު ކަމުގައި ސަޕޯޓަރުން ދެކެއެވެ.
މިއީ ޓެކްޓިކަލް ގޯހަކަށް ވުމުގެ ފުރުސަތު އޮތް ކަމެއްކަމަށް ދެކޭ މީހުންވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަކަށް ރައްޔިތުންގެ ތާއީދު ނެތްކަން 2007 ވަނަ އަހަރުގެ ފެންނަނުފެންނަ ވޯޓުންނާއި، އޭގެ ފަހުން ކުރެވުނު ސިޔާސީ މަސައްކަތްތަކުން ވަނީ ސާބިތުވެފައެވެ.
ރައްޔިތުންގެ ތާއީދު ނެތް ނިޒާމީ ބަދަލުތަކެއް ގެންނަން މަސައްކަތް ކުރުމަކީ، އާންމު ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އެމްޑީޕީއަށް އޮތް ތާއީދު އިތުރަށް ކުޑަވެދާނެ ކަމެކެވެ. އަދި ޕާޓީގެ އެތެރޭގައި ތިބި ރިޔާސީ ނިޒާމަށް ތާއީދުކުރާ މެންބަރުންގެ މެދުގައި ނުތަނަވަސްކަން އުފެދި، އަނެއްކާވެސް ޕާޓީ ބައިބައިވުމަކީވެސް ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މިހެން ވެއްޖެ ނަމަ، ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމުގެ ބަދަލުގައި ޕާޓީގެ އެތެރޭގެ ނިޒާމީ ބަހުސްތަކަކަށް ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ އާންމު ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ގެއްލޭނެއެވެ.
ކުރިމަގުގެ މިސްރާބު
މުހައްމަދު ނަޝީދާއި ފައްޔާޒު އިސްމާއީލްގެ މި އާ ސިޔާސީ ގުޅުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް އައި ބޮޑު ބަދަލެކެވެ. މި ގުޅުމުގެ ސަބަބުން އެމްޑީޕީގެ އެތެރޭގެ ކޯޅުންތަކަށް ވަގުތީ ފިނިކަމެއް އައިސްފައިވީ ނަމަވެސް، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި މި ގުޅުން ދެމިއޮންނާނެ މިންވަރެއް ބިނާވެފައިވަނީ ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްލާހުތަކަށް ޕާޓީގެ އާންމު މެންބަރުންނާއި ރައްޔިތުން ދޭ ތަރުޙީބެއްގެ މައްޗަށެވެ.
5 މެންބަރުންގެ ވަގުތީ ކޮމިޓީން ޕާޓީ ހިންގުމާ ހަވާލުވެފައި ވާއިރު، އެންމެންގެ ލޯތައް މިހާރު އަމާޒުވެފައި ވަނީ އެމްޑީޕީގެ ގައުމީ މަޖިލީހުން މި ނިޒާމީ ބަދަލުތަކާމެދު ނިންމާނެ ގޮތަކަށެވެ.
