ރާއްޖޭގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިހާބު އެއް ދުވަހެއްގައި ބޭއްވުމަކީ މިއަދު ގައުމީ ފެންވަރުގައި ބަހުސް ކުރެވެމުންދާ މުހިންމު މައުޟޫއެކެވެ. މިއީ ދައުލަތުގެ ހަރަދުތައް ކުޑަކުރުމަށާއި އިދާރީ ހިންގުން ހަރުދަނާކުރުމަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ބަދަލެކެވެ. މިކަމާ މެދު ރައްޔިތުންގެ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓެއް ނެގުމަށް ތައްޔާރުވަމުން ދާއިރު، މިއީ ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލަށް ކުރާނެ އަސަރުތަކާ މެދު ފުންކޮށް ވިސްނަންޖެހޭ ވަގުތެކެވެ.
މި ބަހުސަކީ ހަމައެކަނި ގާނޫނީ އޮނިގަނޑަކަށް ގެނެވޭ ބަދަލެއް ނޫނެވެ. މަޖާޒީ ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، މިއީ ކޮންމެ ފަސް އަހަރަކުން އެއްފަހަރު ރާއްޖޭގެ އުދަރެހުން ފެންނަ 'އިންތިހާބީ އީދުގެ' ކުލަވަރު ބަދަލުކޮށްލުމެވެ. މިދުވަސްވަރު މަގުތަކުގެ ދެފަރާތުގައި ހުންނަ ގަސްތަކާއި ހޮޅިދަނޑިތައް އެކި ކުލަކުލައިގެ ދިދަތަކުން ޖަރީވެ، މުޅި ރަށް ފެންނަނީ ކުލަގަދަ އީދެއް އައިސްގެން އުޅޭ ހެންނެވެ. ނަމަވެސް، މި ކުލަގަދަ މޫސުމަކީ ގައުމުގެ ހަޒާނާއަށް އަންނަ ގަދަ ވަޔަކަށް ވެފައިވާއިރު، މިހާރު މިއޮތީ އެއް އުދަރެހަކުން ދެ ތަރި އެއްފަހަރާ ބަލާލުމުގެ ވަގުތު ޖެހިފައެވެ. އެގޮތުން ރިޔާސީ އިންތިހާބާއި މަޖިލިސް އިންތިހާބު އެކީގައި ބޭއްވުމާ މެދު 'އާނއެކޭ' ބުނާނީތޯ ނުވަތަ 'ނޫނެކޭ' ބުނާނީތޯ މިއީ މިއަދު އުފެދިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ސުވާލެވެ.
ގާނޫނުއަސާސީގެ 262 ވަނަ މާއްދާއާއި ރައްޔިތުންގެ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓު
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނުއަސާސީއިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދުސްތޫރީ ނިޒާމު ބައްޓަންކޮށްފައިވާ ގޮތުން، ގާނޫނުއަސާސީއަށް ގެންނަ ބައެއް އިސްލާހުތަކަކީ، ރައްޔިތުންގެ ބަހެއް ނެތި، ތަސްދީގުކޮށް އަމަލުކުރަން ފެށޭނެ އިސްލާހުތަކެއް ނޫނެވެ. އެގޮތުން ގާނޫނުގެ 262 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ވަކި މާއްދާތަކެއް އިސްލާހުކުރާނަމަ، އެ ބިލެއް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ތަސްދީގުކުރަންވާނީ، އެ އިސްލާހެއް ގެނައުމަށް ރައްޔިތުން ރުހޭތޯ ބެލުމަށް ނަގާ ރައްޔިތުންގެ ހިޔާލު ހޯދުމުގެ ވޯޓެއްގައި، ވޯޓުދިން މީހުންގެ އަޣުލަބިއްޔަތުން އެ އިސްލާހެއް ގެނައުމަށް ފެންނަކަމުގައި ނިންމައިފި ކަމަށްވާނަމައެވެ.
ގާނޫނުއަސާސީގެ 262 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ލާޒިމްކުރަނީ، އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް އިސްލާހު ކުރުމަށްޓަކައި، ރައްޔިތުން ރުހޭތޯ ބެލުމަށް ވޯޓެއް ނެގުމެވެ. އަދި އެކަން ކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު ބަޔާންކުރަނީ ރައްޔިތުންގެ ހިޔާލު ހޯދުމުގެ އާންމު ވޯޓު ނެގުމުގެ ގާނޫނުގައެވެ. ގާނޫނުއަސާސީއަށް 8 ވަނަ އިސްލާހު ގެނައުމުގެ ބިލު ތަސްދީގުކުރުމުގެ ކުރިން، ރައްޔިތުންގެ ހިޔާލު ހޯދުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ސުވާލަކީ ގާނޫނުއަސާސީގެ 262 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި ރައްޔިތުންގެ ހިޔާލު ހޯދުމުގެ އާންމު ވޯޓު ނެގުމުގެ ގާނޫނާ އެއްގޮތަށް ގާނޫނުއަސާސީގެ 79 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އިސްލާހުކޮށް ތައާރަފުކުރާ އުސޫލަށް އަމަލުކުރަން ފެންނަކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ވަޒަންކުރެވޭ ސުވާލެކެވެ.
އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ކަންބޮޑުވުން: އާންމު ހިޔާލު ހޯދުމަށް ކުރާ ސުވާލުގެ ސައްހަކަން
ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ސޮއިކުރައްވައި އާންމު ވޯޓު ނެގުމުގެ ގަރާރުގައި ރައްޔިތުންގެ ހިޔާލު ހޯދުމަށް އެދި އެކަށައަޅުއްވާފައިވާ ސުވާލަކީ، ރިޔާސީ އިންތިހާބާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިހާބު އެކުގައި ބޭއްވުމަށާއި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އުމުރު ގުނުމުގެ އުސޫލު ބަޔާންކުރުމަށްޓަކައި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކޮށްފައިވާ ގާނޫނުއަސާސީއަށް 8 ވަނަ އިސްލާހު ގެނައުމުގެ ބިލު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ތަސްދީގު ކުރެއްވުމަށް ފެނޭ ހެއްޔެވެ؟
އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާއި ގާނޫނީ މާހިރުން، ހާއްސަކޮށް ހުސްނުއްސުއޫދު ފަދަ ބޭފުޅުން ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، މިހާރު ފަރުމާކޮށްފައިވާ ސުވާލަކީ ގާނޫނުއަސާސީގެ 262 ވަނަ މާއްދާއާ ހިލާފު ސުވާލެކެވެ. އިދިކޮޅުން ބުނަނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އުމުރު ކުރުކުރަން ފެނޭތޯ ސީދާސީދާ ނޭހުމަކީ ރައްޔިތުންނަށް ހަގީގަތް ވަންހަނާކުރުން ކަމަށެވެ. "ބިލު ތަސްދީގުކުރަން ފެނޭތޯ" އެހުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި އޮޅުން އަރާ، އަދި ގާނޫނުއަސާސީ ލާޒިމުކުރާ ސާފު ސުވާލެއް ނޫން ކަމަށް އެފަރާތްތަކުން ވަކާލާތު ކުރެއެވެ.
ހަމަ މި މައުޟޫއުގައި ސަރުކާރާއި އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި ވަނީ ބޮޑެތި ހިޔާލު ތަފާތުވުންތަކެއް އުފެދިފައެވެ. ސަރުކާރުން ބާރުއަޅަނީ މިއީ އިގްތިސާދީ ގޮތުން ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ދައުލަތުގެ ހަރަދުތައް އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެފައިވާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ދެ އިންތިހާބު އެކުގައި ބޭއްވުމަކީ ބަޖެޓަށް ލިބޭނެ ވަރަށް ބޮޑު ލުޔެއް ކަމަށް ސަރުކާރުން ދެކެއެވެ. ނަމަވެސް، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން މިކަމާ މެދު ސުވާލު އުފައްދައެވެ. އެ ފަރާތްތަކުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ދެ އިންތިހާބު އެއްކުރުމުން ނާޖާއިޒު ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ފުރުސަތު ވެރިކަން ކުރާ ޕާޓީއަށް ބޮޑުވެ، ކުދި ޕާޓީތަކުގެ އަޑު ކެނޑިގެން ދާނެއެވެ.
އެގޮތުން އެމްޑީޕީގެ ކުރީގެ ޗެއާޕާސަން ފައްޔާޒު އިސްމާއިލް ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، ރިޔާސީ އިންތިހާބާއި މަޖިލިސް އިންތިހާބު އެއްކޮށްލުމަށް ސަރުކާރުން ހުށަހަޅަނީ ދައުލަތުގެ ހަރަދު ކުޑަކުރުމުގެ އިހުލާސްތެރި ނިޔަތުގައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މިއީ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ސަރުކާރަށް އޮތް ތާއިދު ކުޑަވަމުންދާތީ، އިންތިހާބީ ނިޒާމަށް ބަދަލު ގެނެސްގެން "ވަލު ދޮރާށިން" ދެވަނަ ދައުރެއް ކަށަވަރުކުރުމަށް ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު ރާއްވަވާފައިވާ ހީލަތްތެރި ރޭވުމެއް ކަމަށެވެ.
ބަޖެޓުގެ ތާށިކަމާއި އިގްތިސާދީ ފައިދާ
އިންތިހާބެއް ބޭއްވުމަކީ ހަމައެކަނި ވޯޓު ކަރުދާހެއްގައި ފާހަގަ ޖެހުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެތައް ހާސް ރުފިޔާއެއްގެ ބޮޑު ހަރަދެކެވެ. ރިޔާސީ އިންތިހާބާއި މަޖިލިސް އިންތިހާބު ވަކިވަކިން ބޭއްވުމުން، އިދާރީ ހިންގުމަށާއި، އޮފިޝަލުން ތަމްރީނު ކުރުމަށާއި، ސަލާމަތީ ކަންކަމަށް ކުރަންޖެހޭ ހަރަދު ދެގުނަވެގެންދެއެވެ. ގައުމުގެ އިގްތިސާދު ނާޒުކު ފައްތަރެއްގައި އޮތްއިރު، މި ދެ އިންތިހާބު އެކީގައި ބޭއްވުމުން ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ބޮޑު ބައެއް ސަލާމަތް ކުރެވޭނެކަމަށް ކަމާ ބެހޭ މާހިރުން ދެކެއެވެ. މިއީ ތަރައްގީގެ އެހެން މަޝްރޫއުތަކަށް ހޭދަކުރެވޭނެ ފައިސާއެވެ.
ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް ބަލާއިރު، ކޮންމެ އަހަރަކު ކަހަލަ ގޮތަކަށް އިންތިހާބެއްގެ ފޯރި އޮތުމުން ގައުމުގެ އާންމު ހިންގުމަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. ސަރުކާރުގެ މުވައްޒަފުންނާއި، އާންމު ރައްޔިތުން ތިބެނީ 'އިންތިހާބީ މޯޑެއްގައެވެ'. މީގެ ސަބަބުން އިގްތިސާދީ މަސައްކަތްތަކަށް މަޑުޖެހުން އައިސް، މުޖުތަމައުގެ ތެރޭގައި ބައިބައިވުން އުފެދެއެވެ. ދެ އިންތިހާބު އެކުގައި ބޭއްވުމުން، ފަސް އަހަރުގެ ދައުރެއްގައި ސިޔާސީ ކަންކަމަށް ހޭދަވާ ވަގުތު މަދުވެ، ގައުމު ބިނާކުރުމަށް ލިބޭ ވަގުތު އިތުރުވެގެންދާނެއެވެ.
ވޯޓުލާ މީހާގެ ނަޒަރުން
ބައެއް ފަރާތްތަކުން ދެކޭގޮތުގައި ދެ އިންތިހާބު އެކީގައި ބޭއްވުމުން ވޯޓުލާ މީހާއަށް އޮޅުންތަކެއް އަރާފާނެއެވެ. ދެ ފޮއްޓަށް ވޯޓުލުމާއި، ތަފާތު ދެ ކަރުދާހެއް ބޭނުންކުރުމަކީ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ދަތި ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ޒަމާނީ ވަސީލަތްތަކާއި، އެއްދުވަހެއްގައި ލާ ދެ ވޯޓަށް މީހުން އަހުލުވެރިކުރުވަން ކުރެވޭ މަސައްކަތް މެދުވެރިކޮށް ރައްޔިތުން ހޭލުންތެރި ކުރުވިދާނެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ގިނަ ގައުމުތަކުގައި މަޖިލީހާއި ރިޔާސީ އިންތިހާބުތައް އެކީގައި ބޭއްވުމަކީ ކާމިޔާބުކަމާއެކު ކުރަމުން އަންނަ ކަމެކެވެ.
ޑިމޮކްރަސީގެ ރޫހަށް މިފަދަ ބޮޑު ބަދަލެއް ގެނައުމުގެ ކުރިން ރައްޔިތުންގެ ހިޔާލު ހޯދުމުގެ ވޯޓެއް ނެގުމަކީ ޑިމޮކްރަސީގެ އެންމެ ރީތި ސިފައެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުން ނިންމާ ނިންމުމަކަށް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، ރައްޔިތުންގެ ސީދާ ބައިވެރިވުން އޮތް ނިންމުމަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. 'އާނއެކޭ' ނުވަތަ 'ނޫނެކޭ' ބުނުމުގެ އިހުތިޔާރު ރައްޔިތުންނަށް ދިނުމަކީ ދައުލަތުގެ ބާރުތައް ފެށެނީ ރައްޔިތުންގެ ކިބައިންކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
ޖުމްލަކޮށް ބަލާއިރު، އިންތިހާބުތައް އެކުގައިބޭއްވުމަކީ އިގްތިސާދީ ގޮތުންނާއި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ގައުމަށް ލިބޭނެ ބޮޑު ލުޔެކެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ރައްޔިތުންގެ ފުރިހަމަ ތާއީދާއެކު ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ހިޔާލު ހޯދުމުގެ ވޯޓަކީ ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލު ބައްޓަންކުރުމަށް ލިބޭ ރަނުގެ ފުރުސަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، ކޮންމެ ރައްޔިތަކުވެސް ގައުމީ މަސްލަހަތަށް އިސްކަންދީ، ބުއްދިވެރި ނިންމުމެއް ނިންމުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.
