އިންސާނާގެ މުޅި ހަށިގަނޑުގެ ދިރުމާ ގުޅިފައިވާ އެންމެ މުހިންމު އިންޖީނަކީ ހިތެވެ. އުފަންވީއްސުރެ ފެށިގެން އެންމެ ފަހު ނޭވައާ ހަމައަށް މެދުކެނޑުމެއް ނެތި ހިތް ވިންދުޖަހަމުން ދާއިރު، ގިނަ ފަހަރަށް އެ އަގުހުރި ގުނަވަނާ މެދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފުންކޮށް ވިސްނާލެވެނީ ކޮންމެވެސް ނުރައްކާތެރި މައްސަލައަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުންނެވެ. މިއަދު މުޅި ދުނިޔޭގައި ހިތުގެ ދުވަސް ފާހަގަކުރަމުންދާއިރު، ވޯލްޑް ހާޓް ފެޑެރޭޝަން (ޑަބްލިއުއެޗްއެފް) އިން މިއަހަރަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ހާއްސަ ޝިއާރަކީ "ޑޯންޓް މިސް އަ ބީޓް" އެވެ. މި ޝިއާރުން ހަނދާންކޮށްދެނީ ހިތުގެ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާތެރި އަލާމާތްތަކަށް ލޯމަރައިނުލައި، ސިއްހަތު ރައްކާތެރިކުރުމަށް ވަގުތުން ވަގުތަށް ހޭލުންތެރިވެ ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ. ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކަށް ޖެހޭ ބަލިތަކަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ މި ލޮބުވެތި ރާއްޖޭގައި ވެސް އާންމު ސިއްހަތަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމެވެ.
ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ހާމަވާ ގޮތުގައި، ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނަ އަދަދަކަށް މީހުން ދުނިޔެ ދޫކުރަމުންދަނީ ހިތުގެ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެގޮތުން 2022 ވަނަ އަހަރު އެކަނި ވެސް 19.8 މިލިއަން މީހުން ހިތުގެ ބަލިތަކުގައި މަރުވެފައިވާއިރު، މިއީ މުޅި ދުނިޔޭގެ ޖުމްލަ މަރުގެ ގާތްގަނޑަކަށް 32 ޕަސެންޓެވެ. މީގެ ތެރެއިން 85 ޕަސެންޓް މަރުތައް ރެކޯޑުކުރެވިފައިވަނީ ކުއްލިއަކަށް ޖެހޭ ހާޓް އެޓޭކާއި ސްޓްރޯކްގެ ސަބަބުންނެވެ. ވޯލްޑް ހާޓް ފެޑެރޭޝަނުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި ކޮންމެ އަހަރަކު 20 މިލިއަނެއްހާ މީހުން މި ބަލިތަކުގައި މަރުވާއިރު، މީގެ ހަތަރުބައިކުޅަ ތިންބަޔަކީ މެދުފަންތީގެ އަދި ފަގީރު ގައުމުތަކުގެ މީހުންނެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އުމުރުން ދުވަސްވުމުން ނުވަތަ ވާރުތަވާ ސަބަބުތަކުން ދިމާވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމާއި، ކެއިންބުއިމުގެ ނުރަނގަޅު އާދަތަކާއި، ހެލިފެލިވެ ނޫޅުމާއި، ފަލަވުން އަދި ވައި ނުސާފުވުމަކީ މި ނުރައްކަލަށް މަގުފަހިކުރާ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކެވެ. އަދި ލޭމައްޗަށް ދިއުމާއި، ހަކުރުބައްޔާއި، ކޮލެސްޓްރޯލް މަތިވުމަކީ ހިތުގެ ބަލިތަކަށް މަގުކޮށައިދޭ ނުރައްކާތެރި ބަހާތަކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހާލަތަށް ނަޒަރު ހިންގާލާއިރު، މި ނުރައްކާ އޮތީ އިންތިހާއަށް ބިރުވެރި މިންވަރެއްގައެވެ. ޑަބްލިއުއެޗްއޯގެ 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގައި މަރުވާ މީހުންގެ 77.6 ޕަސެންޓަކީ ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުގެ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހުންނެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ކުރީގައި އުޅެނީ ސްޓްރޯކާއި، ލޭހޮޅިތައް ބެދުމުގެ ސަބަބުން ޖެހޭ އިސްކީމިކް ހާޓް ޑިޒީޒެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކޮންމެ 100،000 މީހަކުން 93.2 މީހުން ސްޓްރޯކްގައި މަރުވާއިރު، އިސްކީމިކް ހާޓް ޑިޒީޒްގައި މަރުވާ ނިސްބަތަކީ 100،000 އަކުން 90.8 މީހުންނެވެ. މި ބަލިތަކުގައި އަންހެނުންގެ މަރުގެ ނިސްބަތް (103.3 އަދި 91.2) ފިރިހެނުންނަށް ވުރެ (90.0 އަދި 86.6) މަތިކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، 2020-2021 ގެ ޑަބްލިއުއެޗްއޯ ސްޓެޕްސް ސާވޭއިން ދައްކާ ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގެ ޒުވާނުންނާއި މެދުއުމުރުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން 27 ޕަސެންޓް މީހުންނަކީ ލޭމައްޗަށްދާ މީހުންނެވެ. އަދި 16 ޕަސެންޓް މީހުން ހަކުރުބައްޔާ ހަނގުރާމަކުރެއެވެ. މި ހިތާމަވެރި ހަގީގަތް ބަދަލުކުރުމަށްޓަކައި، ހެލްތު މިނިސްޓްރީން މިހާރު ވަނީ 2030 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުގައި މަރުވާ މިންވަރު 25 ޕަސެންޓަށް ދަށްކުރުމަށް "25-30 ކެމްޕޭން" ފަށައި، ފަރުވާގެ ފެންވަރު މަތިކުރުމަށް "2025 ކްލިނިކަލް ގައިޑްލައިން ފޯ މެނޭޖްމަންޓް އޮފް ހައިޕަޓެންޝަން އިން އެޑަލްޓްސް" ތައާރަފުކޮށްފައެވެ.
ހިތުގެ ބަލިތަކާ މެދު އަޅުގަނޑުމެން އެންމެ ބޮޑަށް ސަމާލުވާންޖެހޭ ސަބަބަކީ، އޭގެ ގިނަ އަލާމާތްތަކަކީ ބޭރުފުށުން ފަސޭހައިން ފާހަގަނުވެ، ހަށިގަނޑު އެތެރޭގައި ވަގަށް ފޮރުވިފައި ހުންނަ ކަންކަމަށް ވާތީއެވެ. މިސާލަކަށް، ލޭމައްޗަށް ދިއުމަކީ އެއްވެސް އުނދަގުލެއް ނުވެ، އެތައް ދުވަހަކު ހަށިގަނޑުގައި ހުރެދާނެ "ހަމަހިމޭން ގާތިލެކެވެ". އެހެންކަމުން، ބޭރުފުށުން ބަލިވެ ނޫޅުނަސް ގަވާއިދުން ސިއްހީ ޓެސްޓުތައް ހެދުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. މޭގައި ރިއްސުން، ކޮނޑާއި އަތް ނުވަތަ ކަނދުރާއަށް ތަދުވުން، ނޭވާލާން އުނދަގޫވުން، މޭނުބައިކުރުން، އާދަޔާ ހިލާފަށް ވަރުބަލިވެ ދާހިއްލުމަކީ ހާޓް އެޓޭކެއްގެ ނުރައްކާތެރި އިންޒާރުތަކެވެ. ހަމައެއާއެކު، ހަށިގަނޑުގެ އެއްފަޅި ވާގިނެތުން، ވާހަކަދައްކަން އުނދަގޫވުން، ލޮލުގެ ފެނުން ކުއްލިއަކަށް ކޮށިވުން، ބޯއެނބުރުން އަދި ގަދަޔަށް ބޮލުގައި ރިއްސުމަކީ ސްޓްރޯކެއްގެ ސާފު އަލާމާތްތަކެވެ. މިފަދަ އަލާމާތެއް ފެނިއްޖެނަމަ، ލަސްނުކޮށް ވަގުތުން އިމަޖެންސީ ފަރުވާ ހޯދުމަކީ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމަށް އެޅޭނެ އެންމެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެވެ.
ހިތް ދުޅަހެޔޮކަންމަތީ ބެހެއްޓުމަކީ ބޮޑެތި ތަކުލީފުތަކެއް އުފުލަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް ގެންނަ ކުދިކުދި ހެޔޮ ބަދަލުތަކުން ބޮޑެތި ނުރައްކާތަކުން ރައްކާތެރިކަން ހޯދިދާނެއެވެ. ކެއުމުގައި ތެލާއި ލޮނު މަދުކުރުމާއި، މޭވާއާއި ތަރުކާރީ ގިނަކުރުމާއި، ގަވާއިދުން ކަސްރަތުކުރުމާއި، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމާ މުޅިން ދުރުހެލިވުމަކީ އަޅުގަނޑުމެން ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ކުރެވިދާނެ ކަންކަމެވެ. މީގެ އިތުރުން ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަނާއި، ލޭގެ ޕްރެޝަރާއި ހަކުރު އެއްވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓުމަކީ ނުހަނު ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް، ރާއްޖެ ފަދަ ޖަޒީރާ ގައުމެއްގައި، ކުއްލި ސިއްހީ ފަރުވާއަކަށް ކަނޑު ހުރަސްކޮށް ދަތުރުކުރުމަކީ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކަށް ވާއިރު، "ބަލި ވުމުގެ ކުރިން ރައްކާތެރިވުން" އިސްކުރުމަކީ އެންމެ ބުއްދިވެރި ގޮތެވެ.
ޑަބްލިއުއެޗްއެފްގެ މިއަހަރުގެ ކެމްޕޭނުން ހަނދާންކޮށްދެނީ އަލާމާތްތައް ދެނެގަތުމާއި، އަމިއްލަ ސިއްހަތަށް ރައްކާތެރިވުމަށް އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަށެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަށިގަނޑުން ދޭ ކުދިކުދި އިންޒާރުތަކަށް ފަރުވާކުޑަނުކޮށް، ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ހިސާބަށް ދިއުމުގެ ކުރިން، މިއަދުން މިއަދަށް ހިތުގެ ސިއްހަތަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދޭން ފަށަމާ ހިންގަވާށެވެ!
